Pytania i odpowiedzi w zakresie spraw rodzinnych

 

  1. Czy podczas trwania małżeństwa można żądać alimentów od współmałżonka?

Można o ile nie przyczynia się on do zaspakajania potrzeb rodziny (np. koszty utrzymania mieszkania, zakup żywności itp.)

  1. Czy w sprawie o ustalenie ojcostwa można jednocześnie wnosić o zasądzenie alimentów?

W sprawie o ustalenie ojcostwa można wnosić o bieżące alimenty dla dziecka oraz o pokrycie wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztami utrzymania przez trzy miesiące w okresie porodu – dla matki dziecka.

  1. Do jakiego wieku dzieci mogą żądać alimentów od rodziców?

Górny wiek, do którego dzieci mogą żądać alimentów od rodziców nie jest określony – kodeks mówi że rodzice są zobowiązani do łożenia na dzieci do momentu w którym będą się mogły samodzielnie utrzymać (można przyjąć że jest to okres po zakończeniu szkoły średniej lub wyższej) – jednak to zawsze sąd decyduje o przyznaniu alimentów.

  1. Jaki jest najniższy wiek do zawarcia małżeństwa?

Małżeństwo może zawrzeć osoba, która ukończyła 18 lat. Sąd opiekuńczy z ważnych powodów może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat a z okoliczności wynika, że zawarcie tego małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny (np. ciąża kobiety).

  1. Jakiej kwoty alimentów można się domagać?

Kodeks rodzinny podaje, iż wysokość żądanych alimentów zależna jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (wydatki wynikające z wieku dziecka, np. szkolne, stanu zdrowia dziecka itp.) oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji (osiągane dochody, poziom życia zobowiązanego.

  1. Kiedy można wnosić o podwyższenie lub obniżenie wysokości alimentów?

O zmianę wysokości alimentów można wystąpić w przypadku zmiany stosunków (np. upływ czasu i związany z tym wzrost kosztów utrzymania, zwiększenie lub zmniejszenie się możliwości finansowych zobowiązanego do alimentacji, choroba zobowiązanego itp.)

  1. Kiedy można wnosić o ustalenie rozdzielności majątkowej podczas trwania małżeństwa?

Z ważnych powodów (np. małżonkowie nie mieszkają z sobą, albo mieszkają z sobą a prowadzą oddzielne gospodarstwo, jeden z małżonków nie przyczynia się do utrzymania domu i zaciąga długi na swoje potrzeby) każdy z małżonków podczas trwania małżeństwa może wnosić do sądu pozew o ustalenie rozdzielności majątkowej.

  1. Kto i kiedy może występować z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa?

Z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić: – matka dziecka w ciągu 6 miesięcy od jego urodzenia, – mąż matki dziecka – w ciągu 6 miesięcy od dnia w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka, – dziecko – po osiągnięciu pełnoletniości – nie później jednak niż w ciągu 3 lat od jej osiągnięcia – prokurator – zawsze, gdy wymaga tego ochrona praworządności.

  1. Kto i w jakim czasie może żądać sądowego ustalenia ojcostwa?

Ustalenia ojcostwa może żądać samo dziecko, matka, ojciec jak również prokurator. Matka i ojciec mogą żądać ustalenia ojcostwa jedynie do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, po tym momencie już tylko ono może żądać ustalenia ojcostwa.

Sprawy z zakresu prawnej ochrony rodziny dla mieszkańców Gminy Dobrzeń Wielki prowadzi:

Sąd Rejonowy w Opolu    ul. Ozimska 60a   45-368 Opole

Wydział III Rodzinny

tel. 77 54 15 400 do 403, fax: 77 453 19 17, e-mail:sr@opole.sr.gov.pl

czytelnia:czytelnia@opole.sr.gov.pl

Adres strony internetowej:

http://www.opole.sr.gov.pl/;   strona główna Sądu Rejonowego w Opolu;

http://www.opole.sr.gov.pl/pl/dokumenty/BOI – Biuro Obsługi Interesanta.

Informację opracowała: Barbara Lis

Kilka pytań i odpowiedzi w zakresie prawa pracy

  1. Co należy zrobić aby został przyznany pełnomocnik z urzędu?

Złożyć wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu, dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

  1. Co to jest wartość przedmiotu sporu?

Jest to wartość dochodzonego roszczenia a przy roszczeniach niemajątkowych w przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony jest to roczny zarobek brutto, przy umowie na czas określony – wynagrodzenie brutto za czas trwania umowy jednak nie dłuższy niż za jeden rok.

  1. Co to są wnioski dowodowe?

Są to świadkowie bądź dokumenty mogące potwierdzić dochodzone roszczenie.

  1. Co zrobić gdy pracodawca nie płaci wynagrodzenia?

Złożyć pozew w dwóch egzemplarzach. W pozwie należy wskazać swoje dane z dokładnym adresem zamieszkania, nazwę i siedzibę pozwanego zakładu pracy oraz wysokość dochodzonej kwoty i uzasadnić dochodzone roszczenie.

  1. Gdzie można uzyskać poradę prawną?

W Kancelariach Adwokackich lub Radcy Prawnego, w Państwowych Inspekcjach Pracy.

  1. Gdzie należy składać odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Wojewódzkiego Zespołu d/s Orzekania Niepełnosprawności?

Do właściwego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwego Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności.

  1. Ile wynosi opłata od apelacji?

– 30,00 zł, jednakże w sprawach w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50 000 zł pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism procesowych opłatę stosunkową w wysokości 5%.

  1. Jak można odwołać się od wyroku?

W terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku na piśmie a po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem wnieść w terminie 14 dni apelację do Sądu Okręgowego za pośrednictwem Sądu Rejonowego (liczy się data stempla pocztowego).

  1. Kiedy uprawomocni się wyrok zaoczny?

– po 21 dniach w sytuacji, gdy nie zostanie złożony żaden środek odwoławczy; – w przypadku złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku na piśmie i nie wniesienia środka odwoławczego wyrok uprawomocni się po 14 dniach od daty otrzymania przez stronę odpisu tegoż wyroku z uzasadnieniem. – w przypadku wniesienia apelacji wyrok uprawomocni się po rozpoznaniu sprawy i ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy

  1. Kogo można ustanowić pełnomocnikiem w sprawie?

Adwokata, radcę prawnego, współmałżonka, rodziców, dzieci pełnoletnie rodzeństwo oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub ma być zatrudniony, a ubezpieczonego – także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów.

Dla mieszkańców Gminy Dobrzeń Wielki właściwy jest:

Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący Sędzia Sądu Rejonowego, przyjmuje strony w środy  w godz. od 1000 do 1100

Sekretariat Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 

  1. Ozimska 60a
    45-368 Opole
    pok. 141, I piętro
    fax: 77 54 15 465

e-mai: pracy@opole.sr.gov.pl

Informację opracowała: Barbara Lis

Kiedy przysługuje zasiłek pielęgnacyjny a kiedy dodatek pielęgnacyjny

Zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny to dwa różne świadczenia przysługujące na podstawie innych ustaw i po spełnieniu ściśle określonych w nich warunków. Inny jest organ ustalający prawo do tych świadczeń i ich płatnik. Uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego nie może otrzymać zasiłku pielęgnacyjnego.

Zasiłek a dodatek pielęgnacyjny:
Zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest w celu częściowego pokrycia wydatków związanych z koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Świadczenie to przysługuje:

– niepełnosprawnemu dziecku (do 16 roku życia),
– osobie niepełnosprawnej, która ukończyła 16 lat i ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym,
– osobie niepełnosprawnej, która ukończyła 16 lat i ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, pod warunkiem że niepełnosprawność (bez względu na jej stopień) powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia,
– osobie, która ukończyła 75 lat życia (bez żadnych innych warunków).

PRZYKŁAD: NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ W STOPNIU LEKKIM
Matka samotnie wychowująca dziecko, nigdzie niezatrudniona, wychowuje niepełnosprawne dziecko w wieku 17 lat. W lutym 2008 r. wystąpiła do zespołu orzekającego o niepełnosprawności o wydanie orzeczenia w celu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. W marcu 2008 r. zespół ten wydał orzeczenie stwierdzające u dziecka niepełnosprawność w stopniu lekkim. Z uwagi na taką treść orzeczenia zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje.

Wniosek i załączniki
Osoba występująca o zasiłek pielęgnacyjny w związku z niepełnosprawnością powinna dołączyć do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym czy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności określone w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Koniecznym załącznikiem do wniosku jest również uwierzytelniona kopia dokumentu stwierdzającego tożsamość wnioskodawcy.

Natomiast osoba, która ukończyła 75 lat życia, do wniosku o zasiłek pielęgnacyjny dołącza tylko dokument potwierdzający wiek, np. dowód osobisty albo skrócony odpis aktu urodzenia.

Wypłata zasiłku
Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony. Jeżeli jednak orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane jest na czas określony, np. od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r., wówczas zasiłek wypłaca się tylko przez ten czas.

Zasiłek pielęgnacyjny wypłaca się nie później niż ostatniego dnia miesiąca, na który został przyznany. Jeżeli jednak wniosek o zasiłek wpłynie po dziesiątym dniu danego miesiąca, wówczas zasiłek za ten miesiąc zostanie wypłacony dopiero w następnym miesiącu.

PRZYKŁAD: WYPŁATA ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO
Pracownica złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny wraz z orzeczeniem o niepełnosprawności dziecka w wieku dziesięciu lat do urzędu gminy 14 kwietnia 2008 r. Ponieważ wniosek został złożony po 10 kwietnia 2008 r., zasiłek pielęgnacyjny za ten miesiąc zostanie wypłacony do końca maja 2008 r.

Dodatek pielęgnacyjny
Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, pod warunkiem że osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się osobę, która utraciła zdolność do jakiejkolwiek pracy. Niezdolność do samodzielnej egzystencji to natomiast takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

PRZYKŁAD: NIEZDOLNOŚĆ DO SAMODZIELNEJ EGZYSTENCJI
Uprawniony do emerytury wystąpił do lekarza orzecznika ZUS z wnioskiem o wydanie orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Do wniosku dołączył zaświadczenie o stanie zdrowia (druk ZUS N-9) wydane przez lekarza leczącego, z którego wynikało, że był hospitalizowany z powodu skomplikowanego złamania obojczyka i przez cztery tygodnie po zakończonym leczeniu szpitalnym wymagał rehabilitacji. Lekarz orzecznik ZUS uznał okresową całkowitą niezdolność do pracy tej osoby, jednak nie stwierdził niezdolności do samodzielnej egzystencji. Osoba ta według lekarza orzecznika była zdolna do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych – ubierania się, mycia, dokonywania zakupów, gotowania posiłków. W związku z takim orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje.

Osoba ubiegająca się o dodatek pielęgnacyjny powinna zatem udowodnić, że ze względu na stan jej zdrowia musi się nią opiekować inna osoba. Opieka ta polega także na pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe potwierdza Sąd Apelacyjny w Katowicach, orzekając, że do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję człowieka nie należą wyłącznie tzw. czynności samoobsługi, jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie posiłków, ale również nabywanie żywności, przyniesienie jej do domu, ogrzewanie mieszkania, przynoszenie w tym celu wiader z węglem, podstawowe prace porządkowe niewymagające wysiłku fizycznego i prac na wysokości (wyrok z 27 kwietnia 2000 r., sygn. akt III AUa 190/00, OSA 2001/12/44).

Na wniosek albo z urzędu
W celu ustalenia prawa do dodatku pielęgnacyjnego niezbędny jest wniosek osoby zainteresowanej – emeryta lub rencisty. Do wniosku konieczne jest dołączenie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jeżeli wnioskodawca nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika w sprawie ustalenia niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, może wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS.

Z obowiązku składania wniosku o dodatek oraz orzeczenia o niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji zwolnione są osoby, które ukończyły 75 lat. Otrzymują one dodatek pielęgnacyjny z urzędu.

Brak prawa do dodatku
Dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która przebywa w zakładzie opiekuńczo leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym. Od zasady tej jest wyjątek – gdy uprawniony do świadczeń i dodatku przebywa poza tymi placówkami przez okres dłuższy niż dwa tygodnie w miesiącu, dodatek przysługuje.

PRZYKŁAD: EMERYTURA BEZ DODATKU PIELĘGNACYJNEGO
Osoba uprawniona do emerytury, ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji, pobierała od września 2007 r. dodatek pielęgnacyjny przyznany na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika na okres dwóch lat. Od 2 stycznia 2008 r. emeryt przebywa w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, zatem począwszy od stycznia 2008 r. dodatek pielęgnacyjny mu nie przysługuje. W marcu 2008 r. rodzina zabrała tę osobę do domu na święta i poza zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym przebywała w okresie od 21 marca do 20 kwietnia 2008 r. 21 kwietnia 2008 r. osoba ta wróciła do zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego. W związku z powyższym emerytowi za kwiecień 2008 r. przysługuje dodatek pielęgnacyjny, gdyż w tym miesiącu przebywał poza zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym ponad dwa tygodnie.

Z ORZECZNICTWA SĄDÓW
– Jedną z przesłanek przyznania dodatku pielęgnacyjnego jest stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Pojęcie to ma szeroki zakres i obejmuje opiekę (pielęgnację) i pomoc w załatwieniu elementarnych spraw życia codziennego. Drugą przesłanką do przyznania tego dodatku jest całkowita niezdolność do pracy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 marca 2003, II AUa 651/02, Pr. Pracy 2004/7-8/65).

– Osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie zachowuje prawa do wypłaty dodatku pielęgnacyjnego wówczas, gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy podlega zawieszeniu w całości (uchwala SN z 12 października 1999 r., III ZP 7/99, OSNP 2000/5/190).

– Wprowadzenie przez ustawodawcę wyraźnego rozróżnienia pomiędzy dodatkiem a zasiłkiem pielęgnacyjnym nie może budzić żadnych wątpliwości; z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 10 czerwca 1999 r., III AUa 238/99, OSA 2000/1/3).

Podstawa prawna
Art. 2 pkt 2, art. 16, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).
Art. 12 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 5, art. 75 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.).

Nowe rozwiązania w systemie emerytalnym, obowiązujące od stycznia 2009 roku

Ustawa o emeryturach kapitałowych

24 grudnia 2008 r. została ogłoszona w Dzienniku Ustaw ustawa z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. Nr 228, poz. 1507), a jej przepisy weszły w życie 8 stycznia 2009 r.

Ustawa o emeryturach kapitałowych określa:

1. rodzaje świadczeń pieniężnych wypłacanych ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych, zwanych dalej „emeryturami kapitałowymi”;
2. zasady nabywania prawa do emerytur kapitałowych;
3. zasady i tryb przyznawania emerytur kapitałowych;
4. zasady ustalania wysokości i wypłaty emerytur kapitałowych.

W zakresie ustalania wysokości emerytur kapitałowych ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych – bez względu na płeć, stan zdrowia, stan cywilny lub rodzinny. Zgodnie z ustawą, emerytury kapitałowe przysługują ubezpieczonym w ramach ubezpieczenia emerytalnego, o którym mowa w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, którzy mają ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych przysługuje emerytura kapitałowa w postaci:

1. okresowej emerytury kapitałowej (przysługującej członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65 roku życia) lub
2. dożywotniej emerytury kapitałowej (przysługuje członkowi otwartego funduszu emerytalnego dożywotnio po ukończeniu 65 roku życia).

Okresowa emerytura kapitałowa będzie wypłacana członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65 roku życia. W tym czasie członek otwartego funduszu emerytalnego będzie się cieszyć pełnią praw członkowskich, w tym możliwością zmiany funduszu, czy przekazania środków w przypadku swojej śmierci małżonkowi lub osobom uprawnionym. Źródłem finansowania okresowej emerytury kapitałowej będą środki zgromadzone na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, który będzie wypłacał okresową emeryturę kapitałową. Okresowa emerytura kapitałowa będzie podlegać corocznej waloryzacji na zasadach i w trybie określonym dla emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie zgromadzony kapitał będzie w dalszym ciągu inwestowany przez otwarty fundusz emerytalny, a po ukończeniu 65 roku życia pozostała po wypłacie okresowej emerytury kapitałowej kwota oszczędności, powiększona o zyski z inwestycji, posłuży do ewentualnego zakupu dożywotniej emerytury kapitałowej, co będzie mogło najwcześniej nastąpić w związku z uwarunkowaniami prawnymi dotyczącymi wieku emerytalnego z początkiem 2014 r.

Każdy ubezpieczony po ukończeniu 65 roku życia będzie miał prawo wyboru oferty dożywotniej emerytury kapitałowej z zarządzanego przez zakład emerytalny lub powszechne towarzystwo emerytalne funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych, wypłacającego dożywotnią emeryturę kapitałową. Oferta dożywotniej emerytury kapitałowej zgodnie z ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o funduszach dożywotnich emerytur kapitałowych oznacza udostępnioną przyszłemu emerytowi przez ZUS w ramach zestawienia ofert – ofertę dotyczącą stawki dożywotniej emerytury kapitałowej za każdy tysiąc złotych zgromadzonej przez niego składki w OFE.

Dożywotnia emerytura kapitałowa nie będzie corocznie waloryzowana, tak jak okresowa emerytura kapitałowa i emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże ustawa przewiduje mechanizm zwiększania wysokości dożywotniej emerytury kapitałowej w oparciu o wyniki inwestycyjne instytucji finansowej zarządzającej funduszem dożywotnich emerytur kapitałowych. W przypadku wystąpienia zysku lub nadwyżki w rozumieniu przepisów o funduszach dożywotnich emerytur kapitałowych, wysokość dożywotniej emerytury kapitałowej ustala się ponownie w terminach określonych dla waloryzacji rent i emerytur w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odmiennie od zasad dziedziczenia mających zastosowanie w sytuacji śmierci emeryta pobierającego okresową emeryturę kapitałową, po śmierci emeryta w ciągu trzech pierwszych lat pobierania dożywotniej emerytury kapitałowej wskazane przez niego osoby uposażone będą uprawnione do otrzymania wypłaty gwarantowanej pochodzącej z niewykorzystanych środków. W przypadku braku wskazania osoby uposażonej, przepisy projektu za osobę uposażoną uznają wyłącznie małżonka, który w chwili śmierci emeryta pozostawał z nim w ustawowej wspólności majątkowej. Jednakże zgodnie z projektem ustawy, kwota wypłaty gwarantowanej będzie się zmniejszać wraz z upływem okresu pobierania dożywotniej emerytury kapitałowej, czyli śmierć w pierwszym miesiącu pobierania dożywotniej emerytury kapitałowej oznaczałaby zwrot całości składki wpłaconej z otwartego funduszu emerytalnego pomniejszonej o jedną trzydziestąsiódmą, a każdy następny przeżyty miesiąc oznaczałby spadek kwoty zwrotu o kolejną jedną trzydziestąsiódmą.

Ubezpieczenia społeczne są oparte o zasadę solidarności społecznej, zgodnie z którą wszyscy ubezpieczeni „składają się” na swoje świadczenia, a oszczędności ubezpieczonych, którzy żyją krócej, będą finansować świadczenia tych, którzy będą żyć dłużej. Oznacza to, że śmierć emeryta po upływie 3 lat od rozpoczęcia pobierania dożywotniej emerytury kapitałowej będzie skutkować zasileniem pozostałymi środkami wspólnej puli przeznaczonej na wypłatę dożywotnich emerytur kapitałowych dla innych emerytów, pobierających dożywotnią emeryturę kapitałową.

Należy dodać, że emerytury kapitałowe będą wypłacane łącznie (na zasadzie „jednego przelewu”) wraz emeryturą z FUS albo rentą.

Ponadto ustawa o emeryturach kapitałowych zawiera szereg przepisów zmieniających inne ustawy oraz zasługujące na uwagę przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 42 i art. 43 ustawy osobie urodzonej po 31 grudnia 1948 r., której przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalono prawo do emerytury rolniczej, z zaliczeniem okresów, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a która po dniu wejścia w życie ustawy osiągnie wiek 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny i zgłosi wniosek o emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określoną w art. 24 lub art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przysługuje – w zależności od jej wyboru – emerytura rolnicza ustalona z zaliczeniem wskazanych okresów albo emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przy czym, prawo do emerytury rolniczej albo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje, jeżeli po wyłączeniu ww. okresów dana osoba spełnia warunki do emerytury rolniczej. Jednocześnie ustawa wskazuje, że emerytura dla osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r., której wysokość obliczono wraz ze zwiększeniem lub częścią składkową emerytury rolniczej, ulega ponownemu ustaleniu – bez uwzględnienia tego zwiększenia lub części składkowej, jeżeli osobie tej została przyznana emerytura rolnicza z tytułu okresów, o których mowa w art. 20 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu ustalonym ustawą o emeryturach kapitałowych.

Ponadto dużą nowością, wprowadzającą poważną zmianę systemu ubezpieczeń emerytalnych, jest przepis art. 45 ustawy, który określa, że wypłaty emerytury, do której prawo zostało zawieszone na podstawie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dokonuje się na wniosek osoby zainteresowanej. W tym zakresie ZUS poinformuje osoby, mające w dniu wejścia w życie ustawy zawieszone prawo do emerytury w trybie art. 103 ust. 2a ustaw o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o warunkach pobierania świadczeń.

Zgodnie z art. 5 ustawy oba typy emerytur kapitałowych przysługują osobom mającym ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie na podstawie art. 24 ust.1 albo art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym, zgodnie z art. 8 ustawy, członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli:

1. ukończył 60 lat oraz
2. kwota środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego.

Kwota dodatku pielęgnacyjnego zgodnie art. 75 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynosi 173,10 zł, co oznacza, że w okresie od 1 marca 2009 r. kwota stanowiąca 20-krotność dodatku pielęgnacyjnego wynosi 3 462 zł (20 x 173,10 zł). Ta kwota będzie ulegała zmianie w wyniku kolejnych waloryzacji dodatku pielęgnacyjnego.

W przypadku gdy po ustaleniu prawa do okresowej emerytury kapitałowej oraz do emerytury z FUS (wraz z ewentualnymi zwiększeniami z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników) suma tych emerytur będzie niższa od najniższej emerytury, emeryturę z FUS (wraz ze zwiększeniami) podwyższa się w ten sposób, aby suma obu emerytur nie była niższa od kwoty świadczenia najniższego. Podwyższenia emerytury z FUS dokonuje się na zasadach określonych w art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponowne ustalenie wysokości okresowej emerytury kapitałowej może nastąpić zgodnie z art. 25 ustawy o emeryturach kapitałowych. Wysokość tej emerytury ulega ponownemu ustaleniu na wniosek emeryta, jeżeli po dniu, od którego przyznano okresową emeryturę kapitałową, emeryt podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Zgodnie z art. 10 ustawy o emeryturach kapitałowych członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do dożywotniej emerytury kapitałowej, o ile spełni następujące warunki:

1. ukończył 65 lat oraz
2. kwota hipotetycznej emerytury kapitałowej jest równa lub wyższa niż 50 % kwoty dodatku pielęgnacyjnego (czyli w okresie od 1 marca 2009 r. kwota równa lub wyższa niż 86,55 zł).

Przy czym, kwota hipotetycznej emerytury kapitałowej stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia składki przez średnie dalsze trwanie życia, o którym mowa w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku, gdy członek otwartego funduszu emerytalnego nie spełni warunku posiadania odpowiednich środków, otwarty fundusz emerytalny zgodnie z art. 11 ustawy o emeryturach kapitałowych przekaże środki zgromadzone na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego do funduszu emerytalnego wyodrębnionego w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przekazane środki zostaną zaewidencjonowane na koncie ubezpieczonego jako składka na ubezpieczenie emerytalne, na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury, nie wcześniej jednak niż na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura. Jednocześnie środki te powiększą kwotę składek stanowiącą podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ust. 1 lub art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z tytułu emerytur kapitałowych nie przysługuje renta rodzinna. Uprawnionym członkom rodziny może być przyznana renta rodzinna wyłącznie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której podstawę obliczenia będzie stanowić kwota emerytury z FUS z uwzględnieniem ewentualnych jej waloryzacji.

Nowelizacja ustaw o Indywidualnych Kontach Emerytalnych (IKE) i o pracowniczych programach emerytalnych (PPE)

Ustawą z 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 220, poz. 1432) dokonano zmian w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych, ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych.

Zasadnicze zmiany wprowadzone przedmiotową regulacją w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (Dz. U. Nr 116, poz. 1205, z późn. zm.), to:

1. zwiększenie rocznego limitu wpłat na IKE do kwoty odpowiadającej trzykrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok (zmiana art. 13 ustawy o IKE). Dotychczasowe przepisy przewidywały, że kwota maksymalnego limitu wpłat nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej półtorakrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 grudnia 2008r. kwota wpłat na indywidualne konto emerytalne w roku 2009 wynosi 9 579 zł. (M.P. z 2008 r. Nr 97, poz. 848);

2. zmiana sposobu ustalania rocznego limitu wpłat na IKE poprzez możliwość określania tej kwoty nie tylko w oparciu o wysokość prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym, ale również w oparciu o ich projekty, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone – właśnie w oparciu o projekt ustawy budżetowej na rok 2009 został ustalony obowiązujący w 2009 roku limit wpłat na IKE;

3. przyjęcie, że limit wpłat na IKE w kolejnym roku nie może być niższy niż w roku poprzednim – w art. 13 dodano ust. 1a, w myśl którego, w przypadku gdy kwota ustalona zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o IKE będzie niższa od kwoty ogłoszonej w poprzednim roku kalendarzowym, wówczas obowiązuje kwota wpłat na IKE ogłoszona w poprzednim roku kalendarzowym;

4. umożliwienie dokonywania częściowego zwrotu środków zgromadzonych na IKE. Ustawa w brzmieniu poprzednio obowiązującym nie umożliwiała oszczędzającemu wycofania części zgromadzonych oszczędności, był on obowiązany wycofać całość środków znajdujących się na IKE. Taka regulacja zniechęcała potencjalnych oszczędzających do założenia IKE, z uwagi na brak możliwości skorzystania z części zgromadzonego kapitału w sytuacji, gdy jest to konieczne ze względu na np. sytuację losową. Obecnie oszczędzający może wycofać z IKE część środków. Dochód uzyskany na indywidualnym koncie emerytalnym z tytułu częściowego zwrotu podlega opodatkowaniu;

5. pod koniec oszczędzania umożliwienie oszczędzającemu wypłacenia środków zgromadzonych na IKE, w zależności od jego dyspozycji, albo w formie jednorazowej albo w ratach. Dotychczas przepisy przewidywały jedynie wypłatę całości środków jednorazowo.

Wyżej wskazaną ustawą wprowadzone zostały niżej wymienione zmiany ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz. U. Nr 116, poz. 1207, z późn. zm.):

1) dodano w art. 5 ustawy o PPE ust. 1b, w myśl którego pracownik nie może ponownie przystąpić do tego programu, z którego dokonał wypłaty jednorazowej albo wypłaty pierwszej raty, w przypadku dokonywania wypłaty ratalnej. Jednocześnie zastrzeżono, że ograniczenie to nie dotyczy osób, które dokonały wypłaty, jako osoby uprawnione;

2) w art. 25 ust. 4 ustawy o PPE określono, że suma składek dodatkowych nie może przekroczyć 4,5 krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. Jednocześnie wskazano, że w przypadku gdy kwota stanowiąca maksymalny roczny pułap składek dodatkowych wpłacanych do PPE ustalona w sposób podany wyżej będzie niższa od kwoty ogłoszonej w poprzednim roku kalendarzowym, wówczas obowiązuje kwota ogłoszona w poprzednim roku kalendarzowym;

3) w dodanym w art. 25 ust. 4a minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został upoważniony do ogłaszania w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” do końca roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym uczestnik będzie wnosił do programu składki dodatkowe, wysokości kwoty stanowiącej maksymalny roczny pułap sumy składek dodatkowych, które mogą być wpłacone do programu. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 grudnia 2008 r. wysokość kwoty odpowiadającej sumie składek dodatkowych wniesionych przez uczestnika do jednego programu w roku 2009 wynosi 14 368,50 zł. (M.P. z 2008 r. Nr 97, poz. 849);

4) dodano art. 41a zawierający uprawnienie Komisji Nadzoru Finansowego do wykreślenia z rejestru programu emerytalnego w przypadkach określonych w ustawie bez wydawania decyzji.

Również w ustawie o zmianie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych oraz niektórych innych ustaw dokonano niewielkiej zmiany ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.), zwanej dalej „updof”. Zmiana ta sprowadza się do dostosowania przepisu art. 30a ust. 1 pkt 10 i ust. 8 updof poprzez objęcie zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych także częściowego zwrotu środków zgromadzonych na IKE w związku z wprowadzeniem możliwości częściowego zwrotu tych środków w ustawie o indywidualnych kontach emerytalnych.

Ustawa z 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych oraz niektórych innych ustaw weszła w życie 1 stycznia 2009 r., z wyjątkiem jej art. 1 pkt 3 i art. 3 pkt 2, które wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, umożliwiły ministrowi do spraw zabezpieczenia społecznego ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” kwoty wpłat na IKE oraz kwoty rocznego limitu sumy składek dodatkowych wpłacanych do programu obowiązujących w 2009 r., w oparciu o projekt ustawy budżetowej.

Nowelizacje Kodeksu pracy, obowiązujące od stycznia 2009 r.

W roku 2008 uchwalono dwie obszerne nowelizacje Kodeksu pracy: ustawę z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. Nr 223, poz. 1460)

ustawę z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 237, poz. 1154)

Pierwsza z wymienionych ustaw wprowadziła zmiany w przepisach Kodeksu pracy dotyczących:

równego traktowania w zatrudnieniu,
sytuacji prawnej pracowników powracających do pracy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego,
bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zmiany te były konieczne ze względu na stawiane Polsce przez Komisję Europejską zarzuty dotyczące niewłaściwego lub niepełnego wdrożenia do ustawodawstwa krajowego następujących dyrektyw:

Rady nr 2000/43/WE z 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne,
Rady nr 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy,
Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2002/73/WE z 23 września 2002 r. zmieniającej dyrektywę Rady nr 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy,
Rady nr 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy.

Zmienione przepisy Kodeksu pracy obowiązują od 18 stycznia 2009 r.

Druga z wymienionych ustaw wprowadziła zmiany do Kodeksu pracy dotyczące:

urlopu macierzyńskiego,
urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
dodatkowych uprawnień związanych z rodzicielstwem (urlop ojcowski),
ochrony stosunku pracy pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego, korzystającego z obniżonego wymiaru czasu pracy,
zmiany do ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Zmienione przepisy Kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych obowiązują od 1 stycznia 2009 r.

Zmiany związane z zasadą równego traktowania w zatrudnieniu

W tym zakresie zmiany wprowadzone do Kodeksu pracy polegają z jednej strony na uszczegółowieniu i doprecyzowaniu niektórych przepisów, co dotyczy zwłaszcza definicji dyskryminacji pośredniej i jej przejawów oraz definicji molestowania seksualnego (art. 183a § 4,5 i 6 Kodeksu pracy), a także precyzyjniejszego określenia przypadków nienaruszających zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 183b § 2 Kodeksu pracy), z drugiej zaś strony na wprowadzeniu nowych regulacji podnoszących standard ochrony pracowników w obszarze równego traktowania w zatrudnieniu.

Nowe regulacje dotyczą zwłaszcza:
wprowadzenia zakazu stosowania jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec pracownika, który podporządkowuje się molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu lub podejmuje działania przeciwstawiające się molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu (art. 183a § 7 Kodeksu pracy),

przyznania znacznie szerszej ochrony pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących mu z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 183e § 1 Kodeksu pracy); pracownik korzystający z takich uprawnień nie tylko nie może być z tego powodu zwolniony z pracy, ale także nie może to być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika w trakcie zatrudnienia albo ponoszenia przez niego jakichkolwiek negatywnych konsekwencji,

przyznania ochrony pracownikowi udzielającemu pomocy innemu pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (art. 183e § 2 Kodeksu pracy); zakres tej ochrony jest analogiczny do ochrony, jaką posiada pracownik korzystający z uprawnień przysługujących mu z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

Zmiany związane z sytuacją prawną pracowników powracających do pracy
Przepis nowego art. 1832 Kodeksu pracy gwarantuje pracownikowi kończącemu urlop macierzyński lub urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego powrót do pracy na dotychczasowe stanowisko, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na inne stanowisko odpowiadające kwalifikacjom zawodowym pracownika, za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Zgodnie z powołanym przepisem pracodawca ma zatem obowiązek dopuszczenia takiego pracownika do pracy na określonych wyżej warunkach, zaś naruszenie tego obowiązku stanowi, zgodnie z art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy, wykroczenie przeciwko prawom pracownika.

Zmiany dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy
Dokonanie zmian w dziale dziesiątym „Bezpieczeństwo i higiena pracy” Kodeksu pracy było niezbędne ze względu na przedstawienie Polsce przez Komisję Europejską zarzutów formalnych (pismo z 23 marca 2007 r.) a następnie uzasadnionej opinii (pismo z 1 lutego 2008 r.) w związku z niewłaściwym lub niepełnym wdrożeniem postanowień dyrektywy Rady 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (Dz. U. WE L 183 z 29.06.1989; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 349).

Należało także dostosować przepisy Kodeksu pracy do zmian wynikających z innych, wydanych w ostatnim okresie, aktów prawnych.

W art. 207 Kodeksu pracy, uwzględnione zostały przepisy art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1 i ust. 2 lit. g oraz art. 15 dyrektywy 89/391/EWG. Zgodnie z dotychczas obowiązującym art. 207 § 1 Kodeksu pracy to pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Przepis ten został uzupełniony drugim zdaniem, z którego wynika, że na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływają obowiązki pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy, o których mowa w art. 23711 § 2 k.p. Oznacza to, że tak jak dotychczas wyłącznie pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w swoim zakładzie pracy. Natomiast przepisy § 2 rozszerzono o obowiązek pracodawcy, określony w pkt 3, dotyczący reagowania na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywania środków podejmowanych w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników – z uwzględnieniem zmieniających się warunków wykonywania pracy. Oznacza to, że każdorazowo np. po wprowadzeniu zmian w technologii produkcji pracodawca jest obowiązany analizować stan bezpieczeństwa i higieny pracy i stosować środki tak, aby poprawiały istniejący poziom stanu bhp.

Ponadto pracodawca jest obowiązany, zgodnie z art. 207 § 2 pkt 4, zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy. W ramach podejmowanych działań profilaktycznych (pkt 5) pracodawca jest obowiązany również uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych. Dyrektywa 89/391/EWG w art. 15 zobowiązuje bowiem do szczególnej ochrony grup zwiększonego ryzyka przed zagrożeniami zawodowymi.

Dotychczas regulacje dotyczące pokrywania kosztów np. badań lekarskich, szkoleń w dziedzinie bhp, środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego wynikały z różnych przepisów Kodeksu pracy. Zdaniem Komisji Europejskiej brak było jednak ogólnej zasady w tym zakresie. W związku z tym w art. 207 k.p. – zgodnie z art. 6 ust. 5 dyrektywy – dodany został § 21 stanowiący, że koszty działań podejmowanych przez pracodawcę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników.

W realizacji postanowień art. 10 ust. 1 dyrektywy, w dodanym art. 2071 § 1 k.p., zobowiązano pracodawcę do przekazywania pracownikom informacji o zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników. Jest on obowiązany także informować pracowników o działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń. Pracodawca powinien jednocześnie przekazywać pracownikom informacje o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników. Informacje te powinny obejmować: imię i nazwisko pracownika, miejsce wykonywania pracy, numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej.

W art. 208 § 1 Kodeksu pracy ustawodawca nałożył na pracodawców, których pracownicy świadczą pracę w tym samym miejscu, trzy obowiązki, zgodnie z którymi pracodawcy ci mają obowiązek:

współpracować ze sobą,
wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu,
ustalić zasady współdziałania uwzględniające sposoby postępowania w przypadku wystąpienia zagrożeń dla zdrowia lub życia pracowników.

W uzupełnieniu art. 208 w § 1 k.p. dodany został pkt 4 (uwzględniający postanowienia art. 6 ust. 4 dyrektywy) określający, że w razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców – pracodawcy ci są obowiązani informować siebie nawzajem oraz pracowników lub ich przedstawicieli o działaniach w zakresie zapobiegania zagrożeniom zawodowym występującym podczas wykonywanych przez nich prac.

Ponadto w artykule 208 k.p. został dodany również § 3 zobowiązujący pracodawcę, na którego terenie wykonują prace pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców, do dostarczania tym pracodawcom, w celu przekazania pracownikom, informacji o których mowa w art. 2071 k.p., tj. o zagrożeniach dla zdrowia i życia, działaniach ochronnych i zapobiegawczych, pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników. W przepisie tym wdrożono postanowienia art. 10 ust. 2 dyrektywy.

Natomiast pełne wdrożenie art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy zostało dokonane w art. 2091 k.p., w myśl którego pracodawca, o którym mowa w art. 3 k.p., jest obowiązany zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, gaszenia pożaru i ewakuacji pracowników oraz wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy, a także wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników, zgodnie z przepisami o ochronie przeciwpożarowej.

Należy przypomnieć, że obowiązek wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy istnieje w polskich przepisach od wielu lat (w § 44 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650, z późn. zm.), a obecnie został także wpisany do Kodeksu pracy.

Również obowiązek pracodawcy dotyczący wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników nie jest nowym obowiązkiem, gdyż wynika z obowiązującego już od wielu lat, art. 4 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229, z późn. zm.).

Oznacza to, że wyznaczony pracownik powinien wykonywać czynności określone w szczególności w przepisach art. 4 ust. 1 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, a więc powinien również posiadać odpowiednie kwalifikacje (określone w tej ustawie) umożliwiające właściwe wykonywanie tych czynności.

Zgodnie z przepisami ww. ustawy, każdy pracodawca (będący jednocześnie właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem budynków, obiektów lub terenów) był od wielu lat zobowiązany do wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej; przepisy znowelizowanego Kodeksu pracy nie zmieniają zakresu tych czynności.

Kwalifikacje pracowników wyznaczonych przez pracodawcę do wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 2091 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, określają przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy, a w szczególności rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 25 października 2005 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych oraz szkoleń dla strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej i osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 215, poz. 1823).

Zgodnie z art. 2091 § 2 k.p. działania, o których mowa w § 1, tj. dotyczące m.in. wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników powinny być dostosowane do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu pracy oraz rodzaju i poziomu występujących zagrożeń. Także liczba pracowników wykonujących czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, ich szkolenie oraz wyposażenie powinno być uzależnione od rodzaju i poziomu występujących zagrożeń (art. 2091 § 3 k.p.). Oznacza to, że w niektórych zakładach pracy niezbędne jest zatrudnienie jednego lub dwóch pracowników dla realizacji omawianych zadań, a w innym przypadku jest wystarczające zatrudnienie pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy, np. na 1/5 etatu.

Jeżeli pracodawca wynajmuje pomieszczenie pracy w budynku i ma uregulowany tryb postępowania i zakres odpowiedzialności w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej z właścicielem lub zarządcą tego budynku to wówczas należy uznać, że właściciel lub zarządca w imieniu pracodawcy realizują obowiązek określony w art. 2091 k.p., w tym w § 1 pkt 2.

Jednocześnie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej będzie monitorowało stosowanie omawianych przepisów, a w przypadku stwierdzenia problemów z ich przestrzeganiem podejmie działania zmierzające do wprowadzenie zmian legislacyjnych.

Dodany art. 2092 § 1 k.p. określa, że w przypadku możliwości wystąpienia zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany niezwłocznie poinformować pracowników o tych zagrożeniach oraz podjąć działania w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Pracodawca powinien jednocześnie niezwłocznie dostarczyć pracownikom instrukcje umożliwiające, w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia, przerwanie pracy i oddalenie się z miejsca zagrożenia w miejsce bezpieczne.

W razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany wstrzymać pracę i wydać pracownikom polecenie oddalenia się w miejsce bezpieczne, a do czasu usunięcia zagrożenia nie wydawać polecenia wznowienia pracy.

Powyższe przepisy odpowiadają wymogom postanowień art. 8 ust. 3 dyrektywy.

W myśl art. 2093 k.p. – pracodawca jest obowiązany umożliwić pracownikom, w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia dla ich zdrowia lub życia albo dla zdrowia lub życia innych osób, podjęcie działań w celu uniknięcia niebezpieczeństwa – nawet bez porozumienia z przełożonym – na miarę ich wiedzy i dostępnych środków technicznych. Pracownicy, którzy podjęli takie działania, nie mogą ponosić jakichkolwiek niekorzystnych konsekwencji tych działań pod warunkiem, że nie zaniedbali swoich obowiązków. Przepisy art. 2093 k.p. wdrażają do polskiego prawa postanowienia art. 8 ust. 5 dyrektywy.

Zgodnie z dotychczasowym przepisem art. 210 § 1 k.p. pracownik ma prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy w przypadku, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom.

W myśl przepisów art. 210 § 1 Kodeksu pracownik ma równocześnie obowiązek niezwłocznie zawiadomić przełożonego o powstrzymaniu się od wykonywania pracy. Jeżeli powstrzymanie się od pracy nie usuwa zagrożenia, to zgodnie z § 2 art. 210 K.p. pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

W celu pełnej implementacji postanowień art. 8 ust. 4 dyrektywy dodany został § 21 w art. 210 k.p., zgodnie z którym pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w przypadkach gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom.

W związku z przepisami dotyczącymi systemu oceny zgodności wyrobów (maszyn) konieczna była zmiana art. 215 k.p., w tym skreślenie § 2 (określającego odpowiedzialność konstruktora i producenta maszyn za niedopełnienie obowiązków wynikających z odrębnych przepisów) oraz zmiana przepisów w art. 216. Tak więc obecnie art. 215 k.p. zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia, aby stosowane maszyny i inne urządzenia techniczne gwarantowały bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, działaniem drgań mechanicznych i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy, a także uwzględniały zasady ergonomii.

Natomiast art. 216 § 1 k.p. zobowiązuje pracodawcę do wyposażania w odpowiednie zabezpieczenia maszyn i innych urządzeń technicznych, które nie spełniają wymagań określonych w art. 215.

Ponadto skreślone zostało upoważnienie, zawarte w art. 225 § 2 k.p., dla Ministra Pracy i Polityki Społecznej do wydania rozporządzenia w sprawie wykazu prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji. Uznano, że najwłaściwsze jest upoważnienie pracodawcy do ustalania wykazu takich prac, po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, przy wzięciu również pod uwagę przepisów wydanych na podstawie art. 23715.

Postęp naukowo-techniczny spowodował, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby (Dz. U. Nr 62, poz. 288) stało się w znacznej części nieaktualne i powoduje trudności interpretacyjne. Ponadto ta problematyka jest równolegle regulowana rozporządzeniami wydawanymi przez właściwych ministrów na podstawie art. 23715 § 2k.p. W tej sytuacji nie było możliwe zapewnienie spójności pomiędzy tymi aktami prawnymi. Należy dodatkowo przypomnieć, że po wydaniu ww. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. zostało następnie wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650, z późn. zm.), które w § 80 zobowiązało pracodawcę do ustalenia i aktualizacji wykazu prac szczególnie niebezpiecznych, a w § 81 – do określenia szczegółowych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu tych prac.

Jednocześnie ze względu na wprowadzenie nowych uregulowań w art. 2071 k.p. i aby wyeliminować powtórzenia treści przepisów niezbędne było skreślenie w art. 233 k.p. obowiązku zapewniania środków do udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku.

W celu pełnej implementacji art. 11 ust. 2 lit b dyrektywy do zakresu konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami działań z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, określonego przepisami art. 23711a§ 1 pkt 3 k.p., dodano wykonywanie czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników.

Zmiany dotyczące urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu
Od 1 stycznia 2009 r. wymiar urlopu macierzyńskiego jest wyższy oraz uzależniony od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:

1. 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
2. 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
3. 33 tygodnie w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
4. 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
5. 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Z wyższego wymiaru urlopu macierzyńskiego będą korzystały:
pracownice, które urodzą dziecko, począwszy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli od 1 stycznia 2009 r.
pracownice i pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie ustawy korzystają z urlopu macierzyńskiego w dotychczasowym wymiarze (art. 11 ustawy nowelizującej).

Pracownica, która urodziła dziecko i zakończyła urlop macierzyński oraz pracownik, który zakończył urlop macierzyński – przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed 1 stycznia 2009 r., np. 30 grudnia 2008 r. – nie ma prawa do dłuższego urlopu macierzyńskiego. Prawo do urlopu macierzyńskiego w dotychczasowym wymiarze zachowają pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie ustawy przebywają na urlopie macierzyńskim w wymiarze 20 tygodni (kolejny pojedynczy poród). Od 1 stycznia 2009 r. bez znaczenia jest, czy jest to pierwszy czy kolejny pojedynczy poród.

Część urlopu macierzyńskiego dla pracownika – ojca, gdy pracownica przebywa w szpitalu

Od 1 stycznia 2009 r. pracownik – ojciec wychowujący dziecko może poza przypadkami określonymi w art. 180 § 5 i 7 k.p., skorzystać z części urlopu macierzyńskiego w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 61 k.p. w przypadku gdy łącznie spełnione będą następujące przesłanki:

pracownica po porodzie wykorzystała urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni,
pracownica uprawniona do urlopu macierzyńskiego nie ma możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ze względu jej stanu zdrowia i przebywania w szpitalu.

W takim przypadku urlop macierzyński pracownicy przerywa się na okres, w którym z takiego urlopu korzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko. Część urlopu macierzyńskiego pracownika – ojca nie może być dłuższa niż okres, w którym pracownica uprawniona do urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zaś łączny wymiar urlopu wykorzystanego przez pracownicę i pracownika – ojca wychowującego dziecko nie może przekroczyć wymiaru określonego w art. 180 § 1 (nowy art. 180 § 61 – 63 k.p.).

Dodatkowy urlop macierzyński

Od 1 stycznia 2010 r. zarówno pracownica, jak i pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (art. 1821 i 1822 k.p.). Jest to urlop o charakterze fakultatywnym w odróżnieniu od obligatoryjnego wyżej omówionego urlopu macierzyńskiego.

Pracownik – ojciec wychowujący dziecko będzie mógł skorzystać z dodatkowego urlopu w następujących przypadkach:
gdy korzysta z części urlopu macierzyńskiego – po rezygnacji pracownicy po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu (zgodnie z art. 180 § 5 k.p.),
gdy nie korzysta z części urlopu macierzyńskiego – w razie wykorzystania urlopu macierzyńskiego przez pracownicę; w tym przypadku, pracownik – ojciec wychowujący dziecko wskazuje we wniosku dodatkowo termin zakończenia urlopu macierzyńskiego przez pracownicę.

Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego nie będą mogli skorzystać oboje rodzice w tym samym czasie (art. 1891 k.p.).

Wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego będzie podwyższany etapowo i będzie wynosił:

W 2010 i 2011 r.
do 2 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
do 3 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci przy jednym porodzie

W 2012 i 2013 r.
do 4 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
do 6 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci przy jednym porodzie

Od 1 stycznia 2014 r.
do 6 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
do 8 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci przy jednym porodzie

W latach, w których wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego będzie zmieniał się, pracownikowi gwarantuje się prawo do skorzystania z dłuższego urlopu. Pracownicy korzystający 1 stycznia 2012 i 1 stycznia 2014 r. z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze niższym będą mieli prawo do części dodatkowego urlopu w wymiarze odpowiadającym różnicy między podwyższonym, a dotychczasowym wymiarem dodatkowego urlopu (np. pracownik korzystający z urlopu 4 tygodniowego 1 stycznia 2014 r. będzie miał prawo do urlopu 6 tygodniowego), jeśli złoży stosowny wniosek. Część dodatkowego urlopu udzielana będzie jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego, na pisemny wniosek składany w terminie nie krótszym niż 3 dni przed rozpoczęciem korzystania z takiej części urlopu.

Dodatkowy urlop macierzyński będzie udzielany według reguł określonych w 1821 § 2-3 i § 6 k.p.

Dodatkowy urlop macierzyński będzie udzielany:
bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego,
jednorazowo (wniosek może być złożony tylko jeden raz),
w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności – jeden tydzień odpowiada 7 dniom kalendarzowym,
na pisemny wniosek pracownicy lub pracownika – ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu; pracodawca będzie zobowiązany uwzględnić ten wniosek.
Nowelizacja wprowadziła w art. 1821 § 3 i 4 k.p. możliwość równoczesnego korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego i wykonywania pracy u pracodawcy udzielającego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy. Podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownicy (pracownika), składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy, w którym pracownica lub pracownik wskazuje: wymiar czasu pracy oraz okres, przez który zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek w tej sprawie.

W czasie korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego stosunek pracy pracownicy (pracownika) podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem (art. 1821 § 5 w zw. z art. 177 k.p.). Bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownica będzie miała prawo skorzystać z urlopu wypoczynkowego; w takim przypadku pracodawca jest obowiązany udzielić tego urlopu w terminie wskazanym przez pracownicę (art. 163 § 3 KP).

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Od 1 stycznia 2009 r. wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego został podwyższony i uzależniony od liczby dzieci, w określonym przepisami wieku, przyjmowanych jednocześnie na wychowanie i wynosi:

1. 20 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
2. 31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,
3. 33 tygodnie w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,
4. 35 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,
5. 37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci.

Podwyższony został także wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w przypadku, gdy pracownik, o którym mowa wyżej, przyjął dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia – z 8 tygodni do 9 tygodni.

Z wyższego wymiaru urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego będą korzystać:
1. pracownice i pracownicy, którzy przyjmują dziecko na wychowanie, począwszy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli od 1 stycznia 2009 r.
2. pracownice i pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie ustawy korzystają z takiego urlopu w dotychczasowym wymiarze (art. 11 ustawy nowelizującej).

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Od 1 stycznia 2010 r. pracownik będzie mógł skorzystać także z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, udzielanego na wniosek pracownika (art. 183 § 3 k.p.). Urlop ten będzie udzielany według tych samych reguł, co dodatkowy urlop macierzyński (art. 183 § 4 w zw. z art. 1821 § 2-5 k.p.).

Wymiar tego urlopu będzie etapowo podwyższany i wynosi:

W 2010 i 2011 r.
do 2 tygodni – gdy pracownik przyjął jedno dziecko
do 3 tygodni – gdy pracownik przyjął dwoje lub więcej dzieci
1 tydzień – gdy pracownik przyjął starsze dziecko, w wieku do 7 roku życia

W 2012 i 2013 r.
do 4 tygodni – gdy pracownik przyjął jedno dziecko
do 6 tygodni – gdy pracownik przyjął dwoje lub więcej dzieci
do 2 tygodni – gdy pracownik przyjął starsze dziecko, w wieku do 7 roku życia

Od 1 stycznia 2014 r.
do 6 tygodni – gdy pracownik przyjął jedno dziecko,
do 8 tygodni – gdy pracownik przyjął dwoje lub więcej dzieci,
do 3 tygodni – gdy pracownik przyjął starsze dziecko, w wieku do 7 roku życia

W latach, w których wymiar urlopu będzie zmieniał się, pracownikowi gwarantuje się prawo do skorzystania z dłuższego urlopu. Pracownicy korzystający od 1 stycznia 2012 r. z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 2, 3 tygodni lub 1 tygodnia mają prawo do części dodatkowego urlopu w wymiarze odpowiadającym różnicy między podwyższonym a dotychczasowym wymiarem dodatkowego urlopu. Podobnie pracownicy korzystający od 1 stycznia 2014 r. z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 4, 6 lub 2 tygodni mają prawo do części dodatkowego urlopu w wymiarze odpowiadającym różnicy między podwyższonym a dotychczasowym wymiarem dodatkowego urlopu. Części dodatkowego urlopu udziela się jednorazowo w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, na pisemny wniosek składany w terminie nie krótszym niż 3 dni przed rozpoczęciem korzystania z takiej części urlopu.

Zmiany dotyczące urlopu ojcowskiego

Od 1 stycznia 2010 r. pracownik – ojciec wychowujący dziecko będzie mógł skorzystać z urlopu ojcowskiego (art. 1823 k.p. i art. 14 ustawy nowelizującej). Urlop ojcowski jest fakultatywny; nie może być przeniesiony na inną osobę. Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje ojcu dziecka, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Urlop ojcowski udzielany będzie na pisemny wniosek, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca będzie obowiązany uwzględnić wniosek pracownika w tej sprawie. Urlop ojcowski będzie mógł być wykorzystany przez pracownika także w czasie, gdy pracownica korzysta np. z urlopu macierzyńskiego, czy dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Za czas urlopu ojcowskiego pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński (art. 29 ust. 5a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267, z późn. zm.).

W okresie korzystania z urlopu ojcowskiego pracodawca nie będzie mógł zwolnić pracownika, obowiązuje bowiem zakaz wypowiadania i rozwiązywania stosunku pracy w tym czasie, podobnie jak w czasie urlopu macierzyńskiego (art. 1823 § 3 w zw. art. 177 k.p.). W przypadku gdy pracownik nie będzie mógł rozpocząć korzystania z urlopu wypoczynkowego lub gdy rozpocznie urlop wypoczynkowy, wystąpienie urlopu ojcowskiego spowoduje bądź nie rozpoczęcie urlopu bądź przerwanie urlopu wypoczynkowego i przesunięcie go późniejszy termin (art. 1823 § 3 w zw. z art. 165 pkt 4 i art. 166 pkt 4 k.p.). Ponadto pracodawca będzie zobowiązany udzielić pracownikowi – ojcu dziecka urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu ojcowskiego (art. 1823 § 3 w zw. z art. 163 § 3 k.p.).

Wymiar urlopu ojcowskiego będzie etapowo podwyższany i wynosi:
w 2010 i 2011 r. – 1 tydzień,
od 1 stycznia 2012 r. – 2 tygodnie

Pracownik – ojciec wychowujący dziecko korzystający od 1 stycznia 2012 r. z urlopu ojcowskiego w wymiarze 1 tygodnia będzie miał prawo do części urlopu w wymiarze odpowiadającym różnicy między podwyższonym a dotychczasowym wymiarem urlopu ojcowskiego. Część urlopu ojcowskiego będzie udzielana bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu w dotychczasowym wymiarze, na pisemny wniosek składany w terminie nie krótszym niż 3 dni przed rozpoczęciem korzystania z takiej części urlopu (art. 15 ustawy nowelizującej).

Zmiany dotyczące pracowników uprawnionych do urlopu wychowawczego,

Nowelizacja rozszerzyła także zakres ochrony stosunku pracy przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem na okres, w którym pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego korzysta z obniżonego wymiaru czasu pracy na podstawie art. 1867 k.p. (art. 1868 k.p.). Od dnia 1 stycznia 2009 r. pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Zatem zakres ochrony stosunku pracy jest analogiczny, jak w przypadku urlopu wychowawczego, krótszy jest zaś okres ochrony.

Zmiany związane z zakładowym funduszem świadczeń socjalnych

Nowelizacja ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych umożliwia wykorzystywanie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na tworzenie przyzakładowych żłobków, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego, jak również finansowanie z funduszu kosztów opieki nad dziećmi w żłobkach, przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego, określonych w przepisach o systemie oświaty

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest, co do zasady, zakładową instytucją pomocową, której podstawowym zadaniem jest finansowanie przez pracodawcę pomocy socjalnej m.in. na rzecz pracowników i ich rodzin . Poszerzając dotychczasowe przeznaczenie zfśs, uznano, że także ten fundusz może być źródłem organizowania i współfinansowania opieki nad małymi dziećmi, jako ważnego rodzaju zakładowej działalności socjalnej.

Nowelizacja ustawy przewiduje:
1. zmianę art. 1 ust. 1 ustawy o zfśs – wprowadzającą możliwość przeznaczania funduszu na finansowanie wydatków związanych z tworzeniem zakładowych żłobków, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego (zespołów i punktów przedszkolnych), o których mowa w przepisach o zakładach opieki zdrowotnej oraz o systemie oświaty. Wymieniony przepis dopuszcza angażowanie środków funduszu w celu sfinansowania wszelkich sposobów utworzenia przez pracodawcę zakładowej placówki opieki nad dzieckiem, a więc jej zakup, budowę, dzierżawę odpowiedniego budynku lub pomieszczenia, a także adaptację i przystosowanie niewykorzystywanych pomieszczeń zakładowych, nadających się na taką placówkę;

2. zmianę art. 2 pkt 1 ustawy o zfśs – polegającą na objęciu zakresem działalności socjalnej, finansowanej z funduszu, także usług opieki nad dziećmi w żłobkach, przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego, co oznacza, że począwszy od 2009 r. plany wydatków z funduszu, będące elementem zakładowego regulaminu zfśs, będą mogły przewidywać przyznawanie dopłat do czesnego wnoszonego przez pracowników posyłających dzieci do żłobków, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego. Natomiast szczegółowe zasady przyznawania takiej pomocy, czyli częstotliwość, wysokość i tryb jej przyznawania, powinien określać regulamin funduszu. Pamiętać jednocześnie należy, że przy udzielaniu pomocy socjalnej na dofinansowanie kosztów usług opiekuńczych zawsze stosuje się podstawową regułę wynikającą z art. 8 ust. 1 ustawy o zfśs, która nakazuje uzależniać przyznawanie oraz wysokość wszystkich ulgowych usług i świadczeń socjalnych wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. W praktyce więc taką formą pomocy powinni być obejmowani w pierwszej kolejności i w największym rozmiarze pracownicy legitymujący się relatywnie najtrudniejszą sytuacją materialną (dochodową), dla których koszty posyłania dzieci do żłobka lub przedszkola stanowią istotne obciążenie finansowe budżetów rodzinnych.

Przeznaczanie środków zfśs na tworzenie zakładowych placówek opieki nad dziećmi lub dofinansowanie czesnego z tytułu pobytu dzieci w placówkach opieki nad dziećmi (według zasad określonych w przepisach o zakładach opieki zdrowotnej oraz o systemie oświaty) jest możliwością, a nie obowiązkiem nałożonym na pracodawców. O tym, czy w danym zakładzie skorzysta się z tej możliwości będą decydować zakładowi dysponenci funduszu – pracodawca i zakładowe organizacje związkowe, a gdy one nie działają – reprezentant załogi, biorąc pod uwagę występujące potrzeby oraz stan środków funduszu.

Minimalne wynagrodzenie za pracę

Wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy, niezależnie od posiadanych kwalifikacji, zaszeregowania osobistego, składników wynagrodzenia, systemu i rozkładu czasu pracy stosowanych u danego pracodawcy, jak również szczególnych właściwości i warunków pracy, nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia określonego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679, z późn. zm.).

Wyjątkowo, niższe wynagrodzenie mogą otrzymywać osoby, które nie przepracowały jednego roku. Wynagrodzenie tych osób nie może być jednak niższe od 80% obowiązującej wysokości minimalnego wynagrodzenia.

W 2009 r. obowiązuje minimalne wynagrodzenie za pracę w kwocie 1276 zł (obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008 r. – M. P. Nr 55, poz. 499).

W celu porównania wysokości wynagrodzenia pracownika z wysokością minimalnego wynagrodzenia przyjmuje się przysługujące pracownikowi składniki wynagrodzenia i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, zaliczone według zasad statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określonych przez Główny Urząd Statystyczny do wynagrodzeń osobowych, z wyjątkiem:

nagrody jubileuszowej,
odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy,
wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Odwołanie się do wynagrodzeń osobowych oznacza, że w wynagrodzeniu pracownika porównywanym z wynagrodzeniem minimalnym nie uwzględnia się także wypłat z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

Wynagrodzenia osobowe ujmują poza wynagrodzeniem zasadniczym także takie składniki, jak np.: dodatki za staż pracy, dodatki za szczególne właściwości pracy, szczególne kwalifikacje lub warunki pracy (np. za pracę w porze nocnej, pracę zmianową), premie i nagrody, świadczenia o charakterze deputatowym (w części nieopłaconej przez pracownika) lub ich ekwiwalenty pieniężne, a także ekwiwalenty za umundurowanie jeśli obowiązek jego noszenia wynika z obowiązujących ustaw.

W przypadku gdy w danym miesiącu, z uwagi na terminy wypłat niektórych składników wynagrodzenia (np. premia) lub rozkład czasu pracy, wynagrodzenie pracownika jest niższe od obowiązującej wysokości minimalnego wynagrodzenia wówczas przysługuje pracownikowi wyrównanie do wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Nowelizacja przepisów dotyczących zatrudniania cudzoziemców

1 lutego 2009 r. weszły w życie znowelizowane przepisy dotyczące zatrudniania cudzoziemców w Polsce. Wychodzą one naprzeciw postulatom przedsiębiorców upraszczając procedurę i ograniczając liczbę wymaganych dokumentów analizowanych przez administrację w trakcie procedury.

Do najważniejszych zmian upraszczających system należą m.in.:
zniesienie dwustopniowej procedury ubiegania się o zezwolenie na pracę, dzięki czemu nie ma już obowiązku uzyskiwania przyrzeczeń;

zreformowanie mechanizmu tzw. testu potrzeb rynkowych;

powierzenie wojewodom sporządzania wojewódzkich kryteriów wydawania zezwoleń na pracę cudzoziemców;

uproszczenie procedury zmiany miejsca wykonywania pracy lub stanowiska przez cudzoziemca;

z tzw. uproszczonej procedury dopuszczania cudzoziemców do polskiego rynku pracy bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę mogą korzystać obok obywateli Białorusi, Rosji i Ukrainy również obywatele Mołdowy;

wojewoda może wydać zezwolenie na pracę maksymalnie na trzy lata lub na pięć dla cudzoziemca, który pełni funkcję członka zarządu w firmie zatrudniającej powyżej 25 osób, zaś przy delegowaniu w ramach usługi – na okres delegowania;

nowelizacja wprowadza pięć typów zezwoleń na pracę ze względu na charakter wykonywanej pracy: A, B, C, D, E;

obowiązuje zasada niedyskryminacji, tzn. pracodawca musi zadbać o to, by wynagrodzenie cudzoziemca nie było niższe od wynagrodzenia, które otrzymują inne osoby wykonujące pracę na podobnym stanowisku.

„Znowelizowanie przepisów dotyczących zatrudniania cudzoziemców w Polsce stanowi swoisty pilotaż systemu, którego ewaluację przewidujemy w roku 2010″ – mówi Janusz Grzyb, Dyrektor Departamentu Migracji w MPiPS. „W zależności od takich czynników jak sytuacja na krajowym rynku pracy czy potrzeby gospodarki, regulacje będą odpowiednio modyfikowane” dodaje Janusz Grzyb.

Poniżej prezentujemy podstawowe informacje dotyczące zatrudniania cudzoziemców w Polsce pod rządami nowej ustawy.

Podstawy prawne

Ustawa z dnia 18 grudnia 2008 r. o zmianie ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 6, poz.33);
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) w szczególności art. 2 i 87-90;
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r., Nr 234, poz. 1694 z późn. zm.) – w szczególności art. 25-32;
rozporządzenie z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie określenia przypadków, w których zezwolenie na pracę cudzoziemca jest wydawane bez względu na szczegółowe warunki wydawania zezwoleń na pracę cudzoziemców (Dz. U. Nr 16, poz. 85);
rozporządzenie z dnia 21 lipca 2006 r. w sprawie trybu i warunków wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca zatrudnionego przy realizacji usługi eksportowej świadczonej przez pracodawcę zagranicznego w RP (Dz. U. Nr 141, poz. 1003 z późn. zm.);
rozporządzenie z dnia 1 lutego 2009r. w sprawie wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca (Dz. U. Nr 16, poz. 33);
rozporządzenie z dnia 2 lutego 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (Dz. U. Nr 21, poz.114);
rozporządzenie z dnia 17 października 2007 r. w sprawie wysokości wpłaty dokonywanej w związku ze złożeniem wniosku o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca (Dz. U. Nr 195, poz. 1409);
rozporządzenie z dnia 10 stycznia 2007 r. uchylające rozporządzenie w sprawie zakresu ograniczeń w sferze wykonywania pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 54).

Formalne ramy zatrudnienia

Cudzoziemiec (osoba nieposiadająca obywatelstwa polskiego), aby pracować legalnie w Polsce musi uzyskać zezwolenie na pracę (o ile jest to wymagane). Wykonywanie pracy niekoniecznie musi mieć formę umowy o pracę, mogą to być także inne umowy przewidziane przez kodeks cywilny (np. umowa zlecenie, umowa o dzieło), a także świadczenie usług na zasadzie delegacji (powyżej 30 dni w roku) oraz pełnienie funkcji w zarządzie podmiotów gospodarczych.

Kto nie potrzebuje zezwolenia na pracę

Z obowiązku posiadania zezwolenia zwolnieni są:
a. obywatele państw EOG i Szwajcarii oraz członkowie ich rodzin
b. osoby posiadające zezwolenie na osiedlenie się;
c. osoby posiadające zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE w RP;
d. osoby posiadające status rezydenta długoterminowego WE w innym państwie UE, które uzyskują zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony w związku m.in. z zamiarem pracy / działalności gospodarczej;
e. uchodźcy, osoby korzystające z ochrony czasowej lub posiadające zgodę na pobyt tolerowany;
f. osoby zwolnione na podstawie odrębnych przepisów (przede wszystkim Rozporządzenia MPiPS z 2.02. 2009 r. w prawie. wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę) m.in.:

1. Nauczyciele języków obcych w placówkach systemu oświaty
2. obywatele Turcji
3. Absolwenci polskich szkół ponadgimnazjalnych
4. Uczestnicy wymian kulturalno-edukacyjnych
5. Obywatele państw graniczących z Polską oraz państw z którymi RP współpracuje w zakresie migracji zarobkowych posiadający oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, zarejestrowane w PUP – do 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy;
6. Obywatel państwa które zawarło umowę o swobodnym przepływie osób z WE.

Uwaga!!! Brak konieczności uzyskania zezwolenia nie oznacza, że nie ma konieczności uzyskania wizy z prawem do pracy. Cudzoziemiec składający wniosek o wizę załącza wówczas pisemne oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia wykonywania pracy w Polsce (zob. Ustawa o cudzoziemcach, art. 29).

Kto wydaje zezwolenie na pracę
Zezwolenie na wniosek pracodawcy wydaje wojewoda (właściwy ze względu na siedzibę /miejsce zamieszkania pracodawcy). Zezwolenie wydawane jest na czas określony, maksymalnie na 3 lata (lub na 5 lat dla cudzoziemca, który pełni funkcję członka zarządu w firmie zatrudniającej powyżej 25 osób, zaś przy delegowaniu w ramach usługi eksportowej – na okres delegowania z możliwością przedłużenia) na wniosek pracodawcy złożony najpóźniej na 30 dni przed upływem okresu ważności zezwolenia. Przesłankami koniecznymi do decyzji o wydaniu zezwolenia jest sprawdzenie że wynagrodzenie należne cudzoziemcowi nie będzie niższe od wynagrodzenia pracownika polskiego na podobnym stanowisku, a także że potrzeb kadrowych pracodawcy nie można zaspokoić w oparciu na osoby pozostające w rejestrze bezrobotnych i poszukujących pracy.
Wyjątki od tych wymogów przewiduje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1.02.09 (Dz. U. nr 16, poz. 84-85).

Typy zezwoleń

Typ A – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba znajduje się na terenie RP;

Typ B – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę polegającą na pełnieniu funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców;

Typ C – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę u pracodawcy zagranicznego, delegowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym;

Typ D – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę u pracodawcy zagranicznego, nie posiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, delegowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym (usługa eksportowa);

Typ E – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę u pracodawcy zagranicznego, delegowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 3 miesiące w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu, niż wskazany w pkt B-D.

Wysokość opłat

Wysokość opłat uiszczanych przez pracodawcę w związku ze złożeniem wniosku o zezwolenie na pracę:

Wniosek o zezwolenie na okres do 3 miesięcy: 50 PLN
Wniosek o zezwolenie na okres powyżej 3 miesięcy: 100 PLN
Wniosek o zezwolenie dla pracownika delegowanego w celu realizacji usługi eksportowej: 200 PLN
Wniosek o przedłużenie zezwolenia: 50 % powyższych kwot

Nowy wzór oświadczenia o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi

Obywatele Białorusi, Mołdowy, Rosji i Ukrainy mogą podejmować krótkoterminową pracę w Polsce (w okresie do sześciu miesięcy w ciągu kolejnych dwunastu miesięcy licząc od dnia pierwszego wjazdu) bez obowiązku uzyskiwania zezwolenia na pracę.

Podmiot zamierzający powierzyć taką pracę cudzoziemcowi (pracodawca lub osoba fizyczna) ma jedynie obowiązek zarejestrowania stosownego oświadczenia w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla siedziby lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

Procedura rejestracji odbywa się w trakcie jednorazowej wizyty w powiatowym urzędzie pracy i jest bezpłatna zarówno dla składającego oświadczenie jak i cudzoziemca.

Zarejestrowane oświadczenie stanowi podstawę do uzyskania przez cudzoziemca w polskiej placówce dyplomatyczno – konsularnej w kraju jego stałego pobytu wizy pobytowej w celu wykonywania pracy.

Przepis ma charakter pilotażowy, a jego stosowanie przewidziane jest do 31 grudnia 2010 roku.

Podstawa prawna:
§ 2 pkt 27 i 27a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 sierpnia 2006 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę ( Dz. U. Nr 156, poz.1116, z 2007 r. Nr 120, poz. 824, z 2008 r. Nr 17, poz.106, z 2009 r. Nr 21 poz. 114).

Gdzie szukać dodatkowych informacji
Urzędy Wojewódzkie – Wydziały Polityki Społecznej i Wydziały Spraw Cudzoziemców (na Mazowszu http://www.mazowieckie.pl)

Wojewódzkie Urzędy Pracy (na Mazowszu http://wup.mazowsze.pl/

Departament Migracji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (http://www.migracje.gov.pl)

Organizacja jednostek pomocy społecznej na szczeblu województwa, powiatu

Jednostki organizacyjne

Działania z zakresu pomocy społecznej z mocy ustawy wykonują organy administracji rządowej i samorządowej. Współpracują w tym zakresie z organizacjami społecznymi, Kościołem katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi, fundacjami, stowarzyszeniami, pracodawcami oraz osobami fizycznymi i prawnymi.

Do jednostek organizacyjnych pomocy społecznej należą:
– regionalne ośrodki polityki społecznej
– powiatowe centra pomocy rodzinie
– ośrodki pomocy społecznej
– domy pomocy społecznej
– placówki specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego
– placówki opiekuńczo-wychowawcze
– ośrodki adopcyjno- opiekuńcze
– ośrodki wsparcia
– ośrodki interwencji kryzysowej

Ośrodek pomocy społecznej

Ośrodki pomocy społecznej są to jednostki organizacyjne wykonujące zadania z zakresu pomocy społecznej w gminie.

Powiatowe centra pomocy rodzinie

Powiatowe centra pomocy rodzinie są to jednostki organizacyjne wykonujące zadania powiatu w zakresie pomocy społecznej. Zadania powiatowych centrów pomocy rodzinie w miastach na prawach powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej (miejskie ośrodki pomocy rodzinie).

Regionalne ośrodki polityki społecznej

Na szczeblu województwa istnieją dwie odrębne struktury organizacyjne – administracji rządowej i samorządowej. Zadania rządowe na szczeblu województwa wykonuje wojewoda. Zadania wojewody w zakresie pomocy społecznej realizowane są przez wydziały polityki społecznej urzędów wojewódzkich.

Natomiast zadania samorządowe wykonuje marszałek województwa przy pomocy regionalnego ośrodka polityki społecznej – jednostki organizacyjnej powołanej do realizacji zadań pomocy społecznej w województwach samorządowych.

Domy pomocy społecznej
Dom pomocy społecznej świadczy, na poziomie obowiązującego standardu, osobom wymagającym całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności usługi: bytowe, opiekuńcze, wspomagające, edukacyjne w formach i zakresie wynikających z indywidualnych potrzeb.

Domy, w zależności od tego, dla kogo są przeznaczone dzielą się na domy dla:
1. Osób w podeszłym wieku
2. Osób przewlekle somatycznie chorych
3. Osób przewlekle psychicznie chorych
4. Dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie
5. Dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie
6. Osób niepełnosprawnych fizycznie

Placówka opiekuńczo – wychowawcza

Placówka opiekuńczo- wychowawcza zapewnia dzieciom i młodzieży pozbawionym częściowo i całkowicie opieki rodzicielskiej oraz niedostosowanym społecznie dzienną lub całodobową, ciągłą lub okresową opiekę i wychowanie, jak również wspiera działania rodziców w wychowaniu i sprawowaniu opieki.

Placówki ze względu na specyfikę działań dzielą się na :

1. Placówki wsparcia dziennego
Wspierają rodzinę w sprawowaniu jej podstawowych funkcji
Zapewniają pomoc rodzinie i dzieciom sprawiającym problemy wychowawcze, zagrożonym demoralizacją, przestępczością lub uzależnieniami
Współpracują ze szkołą, ośrodkiem pomocy społecznej i innymi instytucjami w rozwiązywaniu problemów wychowawczych

2. Placówki interwencyjne
Zapewniają dziecku pozbawionemu częściowo lub całkowicie opieki rodziców, znajdującemu się w sytuacji kryzysowej:
a. doraźną, całodobową opiekę
b. kształcenie dostosowane do jego wieku i możliwości rozwojowych
c. opiekę i wychowanie do czasu powrotu do rodziny lub umieszczenia w rodzinie zastępczej, placówce rodzinnej albo placówce socjalizacyjnej

Przygotowują diagnozę stanu psychofizycznego i sytuacji życiowej dziecka oraz ustalają wskazania do dalszej pracy z dzieckiem.

3. Placówki rodzinne
Zapewniają dzieciom częściowo lub całkowicie pozbawionym opieki rodziców całodobowa opiekę i wychowanie w warunkach zbliżonych do domu rodzinnego oraz opiekę, do czasu powrotu dziecka do rodziny, umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej lub jego usamodzielnienia.

4. Placówki socjalizacyjne
Zapewniają całodobową opiekę i wychowanie dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodzicielskiej, dla których nie znaleziono rodzinnej opieki zastępczej.

Ośrodki adopcyjno-opiekuńcze

Ośrodek adopcyjno – opiekuńczy to:
1. Ośrodek lub zespół wsparcia rodziny naturalnej, prowadzący poradnictwo dla dzieci i rodziców oraz terapię rodzinną, w tym dla rodziców dzieci umieszczonych w placówkach opiekuńczo- wychowawczych
2. Ośrodek lub zespół wsparcia rodziny zastępczej lub adopcyjnej, inicjujący i wspomagający zastępcze formy opieki i wychowania rodzinnego, szkolący i kwalifikujący kandydatów na rodzinę zastępczą albo adopcyjną,
prowadzący poradnictwo rodzinne i terapie rodzinną dla dzieci i rodziców dzieci umieszczonych w rodzinnej opiece zastępczej

Ośrodki wsparcia
Ośrodek wsparcia jest środowiskową formą pomocy pół stacjonarnej służącą utrzymaniu osoby w jej naturalnym środowisku i przeciwdziałaniu instytucjonalizacji, a w szczególności:
a. środowiskowe domy samopomocy
b. dzienne domy pomocy
c. noclegownie
d. ośrodki opiekuńcze

Ośrodki interwencji kryzysowej
Rolą ośrodków interwencji kryzysowej jest świadczenie specjalistycznych usług, zwłaszcza psychologicznych, prawnych, hotelowych, które są dostępne przez całą dobę – osobom, rodzinom i społecznościom będącym ofiarami przemocy lub znajdującym się w innej sytuacji kryzysowej – w celu zapobieżenia powstawania lub pogłębiania się dysfunkcji tych osób, rodzin lub społeczności.

Podział zadań między administrację publiczną

Zadania realizowane przez gminy
Zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym :
opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i innych, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka;

sporządzanie bilansu potrzeb gminy w zakresie pomocy społecznej;

udzielanie schronienia, zapewnienie posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osobom bezdomnym oraz innym osobom niemającym dochodu i możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia;

przyznawanie zasiłków celowych w formie biletu kredytowanego;

opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem;

praca socjalna;

organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi;

prowadzenie i zapewnienie miejsc w placówkach opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego lub mieszkaniach chronionych;

tworzenie gminnego systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną;

dożywianie dzieci;

sprawienie pogrzebu, w tym osobom bezdomnym;

kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu;

pomoc osobom mającym trudności w przystosowaniu się do życia po zwolnieniu z zakładu karnego;

sporządzanie sprawozdawczości oraz przekazywanie jej właściwemu wojewodzie, również w wersji elektronicznej, z zastosowaniem systemu informatycznego;

utworzenie i utrzymywanie ośrodka pomocy społecznej, w tym zapewnienie środków na wynagrodzenia pracowników.

Zadania własne gminy:
przyznawanie i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych;

przyznawanie i wypłacanie pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie w formie zasiłków, pożyczek oraz pomocy w naturze; prowadzenie i zapewnienie miejsc w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowanie do nich osób wymagających opieki;

podejmowanie innych zadań z zakresu pomocy społecznej wynikających z rozeznanych potrzeb gminy, w tym tworzenie i realizacja programów osłonowych;

współpraca z powiatowym urzędem pracy w zakresie upowszechniania ofert pracy oraz informacji o wolnych miejscach pracy, upowszechniania informacji o usługach poradnictwa zawodowego i o szkoleniach.

Zadania zlecone z zakresu administracji rządowej realizowane przez gminę :
przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych;

opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia;

organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną;

prowadzenie i rozwój infrastruktury środowiskowych domów samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi;

realizacja zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych, a także udzielanie schronienia, posiłku oraz niezbędnego ubrania cudzoziemcom, o których mowa w art. 5a;

przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych, a także udzielanie schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania cudzoziemcom, którzy uzyskali zgodę na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zadania powiatów

Zadania własne powiatu:
opracowanie i realizacja powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, wspierania osób niepełnosprawnych i innych, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka – po konsultacji z właściwymi terytorialnie gminami;

prowadzenie specjalistycznego poradnictwa;

organizowanie opieki w rodzinach zastępczych, udzielanie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonych w nich dzieci oraz wypłacanie wynagrodzenia z tytułu pozostawania w gotowości przyjęcia dziecka albo świadczonej opieki i wychowania niespokrewnionym z dzieckiem zawodowym rodzinom zastępczym;

zapewnienie opieki i wychowania dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodziców, w szczególności przez organizowanie i prowadzenie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, placówek opiekuńczo-wychowawczych, dla dzieci i młodzieży, w tym placówek wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym, a także tworzenie i wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie;

pokrywanie kosztów utrzymania dzieci z terenu powiatu, umieszczonych w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych i w rodzinach zastępczych, również na terenie innego powiatu;

przyznawanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki osobom opuszczającym całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze typu rodzinnego i socjalizacyjnego, domy pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, rodziny zastępcze oraz schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii zapewniające całodobową opiekę lub młodzieżowe ośrodki wychowawcze;

pomoc w integracji ze środowiskiem osób mających trudności w przystosowaniu się do życia, młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze typu rodzinnego i socjalizacyjnego, domy pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, rodziny zastępcze oraz schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii zapewniające całodobową opiekę lub młodzieżowe ośrodki wychowawcze, mających braki w przystosowaniu się;

pomoc cudzoziemcom, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, mającym trudności w integracji ze środowiskiem;

(uchylony);

prowadzenie i rozwój infrastruktury domów pomocy społecznej o zasięgu ponadgminnym oraz umieszczanie w nich skierowanych osób;

prowadzenie mieszkań chronionych dla osób z terenu więcej niż jednej gminy oraz powiatowych ośrodków wsparcia, w tym domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, z wyłączeniem środowiskowych domów samopomocy i innych ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi;

prowadzenie ośrodków interwencji kryzysowej;

udzielanie informacji o prawach i uprawnieniach;

szkolenie i doskonalenie zawodowe kadr pomocy społecznej z terenu powiatu;

doradztwo metodyczne dla kierowników i pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z terenu powiatu;

podejmowanie innych działań wynikających z rozeznanych potrzeb, w tym tworzenie i realizacja programów osłonowych;

sporządzanie sprawozdawczości oraz przekazywanie jej właściwemu wojewodzie, również w wersji elektronicznej, z zastosowaniem systemu informatycznego;

sporządzanie bilansu potrzeb powiatu w zakresie pomocy społecznej;

utworzenie i utrzymywanie powiatowego centrum pomocy rodzinie, w tym zapewnienie środków na wynagrodzenia pracowników.

Zadania z zakresu administracji rządowej realizowane przez powiat:
pomoc cudzoziemcom, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, w zakresie indywidualnego programu integracji, oraz opłacanie za te osoby składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia;

prowadzenie i rozwój infrastruktury ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi;

realizacja zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia;

udzielanie cudzoziemcom, o których mowa w art. 5a, pomocy w zakresie interwencji kryzysowej;

finansowanie pobytu w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz w rodzinach zastępczych dzieciom cudzoziemców niewymienionych w art. 5;

realizacja zadań z dziedziny przysposobienia międzynarodowego dzieci, w tym zlecanie realizacji tych zadań podmiotom prowadzącym niepubliczne ośrodki adopcyjno-opiekuńcze wyznaczone przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

Zadania samorządu województwa:
opracowanie, aktualizowanie i realizacja strategii wojewódzkiej w zakresie polityki społecznej będącej integralną częścią strategii rozwoju województwa obejmującej w szczególności programy: przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, współpracy z organizacjami pozarządowymi – po konsultacji z powiatami;

organizowanie kształcenia, w tym prowadzenie publicznych szkół służb społecznych oraz szkolenia zawodowego kadr pomocy społecznej;

rozpoznawanie przyczyn ubóstwa oraz opracowywanie regionalnych programów pomocy społecznej wspierających samorządy lokalne w działaniach na rzecz ograniczania tego zjawiska;

inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań w zakresie pomocy społecznej;

organizowanie i prowadzenie regionalnych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej;

prowadzenie banku danych o wolnych miejscach w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie województwa;

sporządzanie sprawozdawczości oraz przekazywanie jej właściwemu wojewodzie, również w wersji elektronicznej, z zastosowaniem systemu informatycznego;

sporządzanie bilansu potrzeb w zakresie pomocy społecznej i przekazywanie go wojewodzie do dnia 1 marca każdego roku;

utworzenie i utrzymanie regionalnego ośrodka polityki społecznej, w tym zapewnienie środków na wynagrodzenia pracowników.

Zadania wojewodów:
ustalanie sposobu wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego;

stwierdzenie zgodności programów naprawczych w zakresie osiągania standardów w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz ocena stopnia ich realizacji;

wydawanie i cofanie zezwoleń lub zezwoleń warunkowych na prowadzenie domów pomocy społecznej oraz wydawanie i cofanie zezwoleń na prowadzenie placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, w tym prowadzonych na podstawie przepisów o działalności gospodarczej;

wydawanie i cofanie zezwoleń lub zezwoleń warunkowych na prowadzenie całodobowych placówek opiekuńczo-wychowawczych;

prowadzenie rejestru domów pomocy społecznej, placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, w tym prowadzonych na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, placówek opiekuńczo-wychowawczych i ośrodków adopcyjno-opiekuńczych;

koordynowanie działań w zakresie integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, w szczególności w zakresie wskazania im miejsca zamieszkania;

wyznaczanie, w uzgodnieniu ze starostami powiatów prowadzących ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, ośrodka prowadzącego bank danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie i kandydatach zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz o rodzinach zgłaszających gotowość przysposobienia dziecka;

realizacja lub zlecanie jednostkom samorządu terytorialnego lub podmiotom niepublicznym zadań wynikających z programów rządowych;

nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy, w tym standardy opieki i wychowania, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami;

nadzór pedagogiczny w odniesieniu do wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych i ośrodkach adopcyjno-opiekuńczych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.2));

kontrola jakości usług, o których mowa w pkt 8, wykonywanych przez podmioty niepubliczne na podstawie umowy z organami administracji rządowej i samorządowej;

kontrola jakości usług, o których mowa w pkt 8, wykonywanych przez domy pomocy społecznej prowadzone nie na zlecenie organu jednostki samorządu terytorialnego przez podmioty niepubliczne, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2-4;

kontrola placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, w tym prowadzonych na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, w zakresie standardów usług socjalno-bytowych i przestrzegania praw tych osób;

ocena stanu i efektywności pomocy społecznej, z uwzględnieniem bilansu potrzeb sporządzonego przez samorząd województwa;

sporządzanie sprawozdawczości oraz przekazywanie jej ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, również w wersji elektronicznej, z zastosowaniem systemu informatycznego;

realizacja zadań określanych przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w zakresie utrzymania i rozwoju systemu informatycznego w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej w województwie oraz współfinansowanie i sprawowanie nadzoru nad jego funkcjonowaniem;

finansowe wspieranie programów w określonym przez wojewodę obszarze pomocy społecznej, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego lub podmioty uprawnione, o których mowa w art. 25 ust. 1; do wyboru programów stosuje się odpowiednio art. 25, 26, 28-35.

Zadania ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego:
tworzenie koncepcji i określanie kierunków rozwoju w obszarze pomocy społecznej;

zlecanie i finansowanie badań, ekspertyz i analiz w obszarze pomocy społecznej;

monitorowanie standardów;

analiza skuteczności pomocy społecznej;

inspirowanie i promowanie nowych form i metod działania, a także szkolenie kadr;

nadzór merytoryczny nad szkoleniem w zakresie organizacji pomocy społecznej i specjalizacji w zawodzie pracownik socjalny;

opracowywanie i finansowanie programów osłonowych;

finansowe wspieranie programów w określonym przez ministra obszarze pomocy społecznej, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego lub podmioty uprawnione;

zatwierdzanie w drodze decyzji administracyjnej programów szkolenia rodzin zastępczych;

określanie zadań administracji publicznej w zakresie utrzymania i rozwoju systemu informatycznego w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej w województwach, przekazywanie środków na współfinansowanie oraz sprawowanie nadzoru nad funkcjonowaniem tego systemu;

współdziałanie z organizacjami pozarządowymi.

Informacja dotycząca jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka

Departament Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego w porozumieniu z Departamentem Świadczeń Rodzinnych informują, że w związku z opublikowaniem w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej L177 z dnia 4 lipca 2008 roku Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 592/2008 zmieniającego Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 05.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, z późn. zm.) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka od dnia 7 lipca 2008 roku nie wchodzi w zakres przedmiotowy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Oznacza to, że od dnia 7 lipca 2008 roku prawo do ww. zapomogi ustala wyłącznie organ właściwy tj. gmina na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Fakt wykonywania pracy za granicą przez jednego z rodziców nie ma znaczenia dla właściwości organu do wydania decyzji w sprawie.

Informacja na temat wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r. w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego

W wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt 28/07 (Dz.U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1446), Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w zakresie w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Za niezgodne z Konstytucją uznane zostały więc tylko niektóre zasady nabywania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Trybunał ustosunkował się wyłącznie do sytuacji osób powyżej 16 roku życia, które uzyskały odpowiednie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku długotrwałej procedury odwoławczej przed wojewódzkim zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności. Wyrok nie odnosi się więc a contrario do osób poniżej 16 roku życia, a także osób powyżej 16 roku życia, które nabyły orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku rozpatrzenia sprawy przed powiatowym organem ds. orzekania o niepełnosprawności lub w wyniku odwołania przed sądem ani też osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Osoby powyżej 16 roku życia, które uzyskały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku rozpatrzenia sprawy przed wojewódzkim zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności mogą, zgodnie z art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. od dnia 30 października 2007 r., wnieść skargę o wznowienie postępowania. W wyniku rozpatrzenia skargi należy tym osobom przyznać zasiłek pielęgnacyjny od dnia złożenia wniosku w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności, a nie od miesiąca złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny w urzędzie gminy.

W przypadku rozpatrywania po dniu publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego wniosków o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nowozgłaszających się osób, rozstrzygnięcie Trybunału należy stosować, zgodnie z sentencją wyroku, wyłącznie do osób powyżej 16 roku życia, które uzyskały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku rozpatrzenia sprawy przed wojewódzkim zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności. Osobom tym należy przyznawać od dnia złożenia wniosku w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności, a nie od miesiąca złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny w urzędzie gminy.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zauważa, że rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału prowadzi do nieuzasadnionego uprzywilejowania jednej grupy świadczeniobiorców i w związku z tym planuje przygotowanie nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Komunikat po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06 (Dz. U. z dnia 7 lipca 2008 r., Nr 119, poz. 770

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (Dz. U. z dnia 7 lipca 2008 r., Nr 119, poz. 770), Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP art. 2 pkt 5 lit. a oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.), w zakresie, w jakim pomijają prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (dot. art. 2 pkt 5 lit. a), i ograniczają prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby w związku małżeńskim (dot. art. 29 ust. 1). Wyrok TK wszedł w życie z dniem ogłoszenia tj. z dniem 7 lipca 2008 r. Osoby, które w okresie obowiązywania ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej otrzymały decyzje o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na niespełnienie warunku określonego w art. 2 pkt 5 lit. a lub którym w drodze decyzji ograniczono prawo do zaliczki tylko na okres wskazany w art. 29 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z art. 145a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. do dnia 7 sierpnia 2008 r., mają prawo wnieść skargę do organu właściwego realizującego zaliczkę alimentacyjną o wznowienie postępowania. W wyniku rozpatrzenia skargi, organ właściwy winien uchylić decyzję (lub decyzje, jeżeli skarga o wznowienie dotyczy więcej niż jednej decyzji np. w przypadku niekorzystnych decyzji wydawanych stronie w kolejnych okresach zasiłkowych) wydaną stronie na podstawie przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją RP, ponownie rozpatrzyć wniosek i ewentualnie ustalić prawo do zaliczki alimentacyjnej od momentu jego pierwotnego złożenia przez stronę. Jednak, zgodnie z art. 145a §2 Kpa, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. Tak więc każdy, kto nie skorzysta z możliwości złożenia ww. skargi do dnia 7 sierpnia 2008 r., nie może po tej dacie wnosić o wznowienie postępowania, a tym samym dochodzić przyznania zaliczki alimentacyjnej za okres przed wejściem w życie wyroku TK.
Natomiast osobom, które złożyły po raz pierwszy wniosek o zaliczkę alimentacyjną na dziecko wychowywane przez osobę niebędącą osobą samotnie wychowującą po opublikowaniu orzeczenia TK, prawo do zaliczki przysługuje od miesiąca złożenia wniosku z wymaganymi dokumentami. Istotne jest jednak, ze w przypadku ustalania prawa do zaliczki alimentacyjnej na dziecko wychowywane przez osobę niebędącą osobą samotnie wychowującą, prawo do zaliczki należy ustalić w oparciu o pełny skład rodziny i dochód wszystkich jej członków,a więc także w oparciu o dochód osoby, z którą rodzic osoby uprawnionej do zaliczki wychowuje wspólne dziecko. W świetle obowiązującego zapisu art. 29 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej,do składu rodziny nie wlicza się jednak małżonka zobowiązanego przez sąd do alimentacji.

Czy zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem dla matki samotnie wychowującej dziecko stanowi dochód, podlegający opodatkowaniu?

Sygnatura: I-415-37/03/05 Data: 2005-06-21

Pierwszy Urząd Skarbowy Łódź-Górna

Pytanie: czy otrzymywany zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem dla matki samotnie wychowującej dziecko stanowi dochód, podlegający opodatkowaniu.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, działając na podstawie przepisów art. 14a § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – uznaje za prawidłowe stanowisko przedstawione przez Panią w złożonym w dniu 18 maja 2005 r. i uzupełnionym w dniu 25 maja 2005 r., wniosku w sprawie udzielenia pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w Pani indywidualnej sprawie, w której nie toczy się postępowanie podatkowe lub kontrola podatkowa albo postępowanie przed sądem administracyjnym.
Zgodnie z art. 14a § 1 cytowanej ustawy Ordynacja podatkowa – „stosownie do swojej właściwości naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celnego lub wójt (…) na pisemny wniosek podatnika, płatnika lub inkasenta mają obowiązek udzielić pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w ich indywidualnych sprawach, w których nie toczy się postępowanie podatkowe lub kontrola podatkowa albo postępowanie przed sądem administracyjnym.
Interpretacja, o której mowa powyżej następuje w drodze postanowienia i dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia tego zdarzenia.

W dniu 18 maja 2005 r. został przez Panią złożony wniosek, uzupełniony w dniu 25 maja 2005r., w sprawie pisemnej interpretacji prawa podatkowego w Pani indywidualnej sprawie. W powyższym wniosku zwróciła się Pani z zapytaniem, czy otrzymywany przez Panią zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem dla matki samotnie wychowującej dziecko stanowi dochód, podlegający opodatkowaniu. Według Pani oceny otrzymany zasiłek rodzinny wraz z przysługującym dodatkiem – nie podlega opodatkowaniu.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, po sprawdzeniu, że spełnione zostały warunki określone w art. 14a § 1 i 2 cytowanej ustawy Ordynacja podatkowa – udziela poniższej informacji:
Podstawową zasadą ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) jest powszechność opodatkowania.
W terminie określonym w art. 45 ust. 1 cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym. W zeznaniu tym należy wykazać wszelkiego rodzaju dochody osiągnięte w roku podatkowym, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 8 cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwolnieniem z opodatkowania zostały objęte świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne oraz zasiłki porodowe wypłacane na podstawie odrębnych przepisów.

Powyższe oznacza, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka otrzymywane przez uprawnione osoby, na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej uzasadnienie – postanowiono jak w sentencji, uznając, że przedstawione przez Panią własne stanowisko w sprawie – jest prawidłowe.

Czy dodatki do zasiłku - z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania są wolne od podatku?

Sygnatura: PDII/415-5/04/163950

Data: 2004-09-22

Urząd Skarbowy w Cieszynie

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst Dz. U. Nr 14, poz. 176 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52 i 52a oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Stosownie do postanowień art. 21 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy od 1.05.2004 r. wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych są świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne oraz zasiłki porodowe wypłacone na podstawie odrębnych przepisów.

W rozumieniu art. 2 i 8 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 30.12.2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) świadczeniami rodzinnymi są:

1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego,
2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenia pielęgnacyjne.

Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:

1. urodzenia dziecka;
2. opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
3. samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania;
4. samotnego wychowywania dziecka;
5. kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;
6. rozpoczęcia roku szkolnego;
7. podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.

Zgodnie z tym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, wypłacony na podstawie ww. ustawy będzie korzystał ze zwolnienia przedmiotowego. Reasumując, ww. świadczenie w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest dochodem zwolnionym z opodatkowania i nie podlega łączeniu z dochodami z innych źródeł.

Czy przyznany zasiłek pielęgnacyjny z MOPS podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym?

Sygnatura: I/415-34-256/06/ZDB Data: 2006-04-20

Drugi Urząd Skarbowy Łódź-Bałuty

Działając na podstawie przepisów: art. 14a § 1 i § 4 oraz art.216 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. ? Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), udzielając interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych w indywidualnej sprawie, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź- Bałuty uznaje za prawidłowe stanowisko przedstawione we wniosku z dnia 22.03.2006r.

Ze złożonego wniosku w dniu 22.03.2006r. wynika, że z tytułu niepełnosprawności otrzymuje Pani rentę chorobową z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie wystąpiła Pani do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W tym stanie faktycznym interesuje Panią czy przyznany zasiłek pielęgnacyjny podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) wolne od podatku dochodowego są świadczenia z pomocy społecznej. Oznacza to, iż przyznany na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny wolny jest od podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednocześnie tut. organ podatkowy zwraca uwagę na niespójność pomiędzy kwotą w/w zasiłku podaną w Pani zapytaniu, a kwotą zasiłku wynikającą z decyzji Prezydenta Miasta. Podstawą zwolnienia z podatku dochodowego będzie kwota przyznanego zasiłku wynikająca z decyzji, tj. 144,00 zł.
Tutejszy organ podatkowy informuje, iż w/w odpowiedź jest wiążąca tylko dla właściwych organów podatkowych i organów kontroli skarbowej do czasu jej zmiany lub uchylenia, nie jest natomiast wiążąca dla Podatnika.

Czy zwolnione są z podatku dochodowego świadczenia o pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne udzielane na podstawie art.90c ust.1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty?

Sygnatura: 1407/N-005/US/50/05/06/DD

Data: 2006-01-09

Urząd Skarbowy w Grójcu

W przedmiotowym wniosku wnioskodawca -Urząd Gminy – jako wypłacający świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom, zwrócił się z zapytaniem: czy zwolnione są z podatku dochodowego świadczenia o pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne udzielane na podstawie art.90c ust.1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz.2572 z późn. zm.).
Zdaniem zapytującego świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są zwolnione z podatku dochodowego na podstawie art.21 ust.1 pkt 40 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz.176 z późn. zm.).
W przedmiotowym zakresie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Grójcu stwierdza, co następuje:
Na podstawie art.90b ust.1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz.2572 z późn. zm.) uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego oraz ze środków Funduszu im. Komisji Edukacji Narodowej. W oparciu o art.90c ust.2 ww. ustawy stypendium szkolne i zasiłek szkolny są świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym.
Zgodnie z art.21 ust.1 pkt 40 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz.176 z późn. zm.), wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni – przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, Prawo o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.
Odnosząc przedstawione regulacje do zagadnienia podniesionego we wniosku stwierdzić należy, iż przedmiotowe świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne, przyznawane i wypłacane są na podstawie przepisów o systemie oświaty korzystają ze zwolnienia wynikającego z art.21 ust.1 pkt 40 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz.176 z późn. zm.).

Czy jednorazowa pomoc materialna dla uczniów, o charakterze socjalnym, jest świadczeniem zwolnionym z podatku dochodowego od osób fizycznych?

Sygnatura: DN/415-12/0 Data: 2005-08-22

Urząd Skarbowy w Pruszczu Gdańskim

POSTANOWIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim, działając na podstawie art. 14a § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 21 czerwca 2005 roku, o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego, w sprawie zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych świadczenia w postaci jednorazowej pomocy materialnej o charakterze socjalnym, udzielanej uczniom zamieszkałym na terenie Gminy Miejskiej

stwierdza, iż

stanowisko przedstawione w tym wniosku jest prawidłowe, w odniesieniu do opisanego stanu faktycznego.

Uzasadnienie

Urząd Miasta udziela uczniom zamieszkałym na terenie Gminy jednorazową pomoc materialną o charakterze socjalnym w kwocie 50,00 zł, na podstawie złożonych wniosków, zgodnie z zasadami określonymi w uchwale Rady Miasta w sprawie regulaminu udzielania pomocy, przyjętymi na podstawie ustawy o systemie oświaty.
Płatnik w przedmiotowym wniosku pyta, czy jednorazowa pomoc materialna dla uczniów, o charakterze socjalnym, jest świadczeniem zwolnionym z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czy art. 21 ust. 1 pkt 40b wymienionej ustawy.
Zdaniem Wnioskodawcy, powyższe świadczenie jest zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 21 czerwca 2005 roku stwierdza, iż stanowisko Wnioskodawcy w przedstawionym stanie faktycznym jest prawidłowe.
Stosownie bowiem do treści art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52 i 52a oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3, art. 28-30, art. 30a-30c oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-16, art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9 art. 19 i art. 20 ust. 3 są otrzymywane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jednakże, zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy, wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni – przyznane na podstawie odrębnych przepisów o systemie oświaty, o szkolnictwie wyższym, o wyższych szkołach zawodowych oraz o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.
Z treści tego przepisu wynika, iż przewiduje on zwolnienie zarówno stypendiów, jak i innego rodzaju świadczeń (np. świadczeń jednorazowych), mających charakter pomocy materialnej dla uczniów. Dopuszcza możliwość finansowania stypendiów m.in. ze środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Wymaga jednak przyznania świadczenia na podstawie określonych przepisów, w tym o systemie oświaty.
Obecnie przepisem, który daje taką podstawę jest ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (j.t. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn. zm.). W świetle zapisu art. 90b ust. 1 w/w ustawy, uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki terytorialnej.
Zgodnie z art. 90c ust. 1 i 2 powyższej ustawy, pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są:

1. stypendium szkolne,
2. zasiłek szkolny.

W uchwale Rady Miasta w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Miejskiej, która została podjęta na podstawie art. 90f cytowanej ustawy o systemie oświaty, zawarto również w/w rodzaje świadczenia pomocy oraz określono szczegółowe warunki jej udzielania.
Mając na uwadze powyższe, udzielana uczniom zamieszkałym na terenie Gminy jednorazowa pomoc materialna o charakterze socjalnym w kwocie 50,00 zł, zgodnie z zasadami określonymi w w/w ustawie o systemie oświaty oraz w uchwale Rady Miasta w sprawie regulaminu udzielania pomocy, przyjętymi na podstawie ustawy z dnia 07 września 1991 roku o systemie oświaty, ma charakter pomocy materialnej i korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy.

Czy przychody ze świadczeń pielęgnacyjnych są zwolnione od podatku dochodowego?

Sygnatura: US.III/415-8/06

Data: 2006-03-10

Urząd Skarbowy w Kętrzynie

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kętrzynie na podstawie art. 14a § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ? Ordynacja podatkowa (j. t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), postanawia uznać stanowisko Wnioskodawcy zawarte w piśmie z 26.01.2006 r., jako prawidłowe.
Z przedstawionych okoliczności faktycznych wynika, iż w 2005 r. otrzymywała Pani świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką, przyznane decyzją Nr GOPS/000406/SP/09/2005 z 15.09.2005 r. wydaną przez Wójta Gminy X. na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez cały rok podatkowy pozostawała Pani z mężem w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój wspólności majątkowej. Zarówno Pani jak i mąż nie prowadzili w 2005 r. ani wcześniej działalności gospodarczej, do której miały zastosowanie przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym lub opodatkowaną podatkiem liniowym. Wątpliwości Pani dotyczą kwestii, czy wyżej wymienione przychody ze świadczeń pielęgnacyjnych są zwolnione od podatku dochodowego i czy w związku z otrzymywaniem tych świadczeń istnieje możliwość wspólnego rozliczenia rocznego wraz z mężem.
Pani zdaniem, otrzymywane świadczenia pielęgnacyjne są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz może dokonać wspólne rozliczenie podatkowe wraz z mężem.
Tutejszy organ podatkowy podziela Pani pogląd. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j. t. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), wolne od podatku dochodowego są świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne, zaliczki alimentacyjne oraz zasiłki porodowe wypłacone na podstawie odrębnych przepisów prawa.
W związku z powyższym, otrzymywane przez Panią świadczenia pielęgnacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych a kwoty przychodów uzyskanych z tego tytułu nie ujmuje się w zeznaniu rocznym.
Możliwość wspólnego rozliczenia małżonków reguluje art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym małżonkowie, między którymi istnieje wspólność majątkowa, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, mogą być na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym, z zastrzeżeniem art. 6a, opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów określonych zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a, po uprzednim odliczeniu, odrębnie przez każdego z małżonków, kwot określonych w art. 26: w tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie.
Zgodnie z art. 6 ust. 8 wyżej wymienionej ustawy, możliwość wspólnego opodatkowania małżonków wyklucza zastosowanie przepisów art. 30c lub ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, chociażby do jednego z nich.
W związku z powyższym, otrzymywanie przez Panią świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, nie wyklucza możliwości wspólnego rozliczenia wraz mężem dochodów za rok podatkowy.
Ponadto tutejszy organ informuje, iż:
– interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia tego zdarzenia,
– interpretacja nie jest wiążąca dla podatnika, wiąże natomiast właściwy organ podatkowy i organ kontroli skarbowej do czasu jej zmiany lub uchylenia,
– interpretacja traci moc w momencie zmiany stanu prawnego.
Na niniejsze postanowienie służy stronie prawo wniesienia zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kętrzynie w terminie 7 dni od daty doręczenia art. 236 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
Zażalenie powinno zawierać zarzuty przeciw postanowieniu, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem zażalenia oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie ( art. 222 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej).
W przypadku złożenia zażalenia należy dołączyć znaki opłaty skarbowej w wysokości 5,- zł i po 0,50 zł od każdego załącznika.

Czy świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym - stypendia i zasiłki szkolne przysługujące uczniom na podstawie art. 90b ww. ustawy o systemie oświaty wolne będą na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40, czy na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

Sygnatura: US.IV-415/3/2006, US.IV-415/4/2006, US.IV-415/6/2006

Data: 2006-03-08
Urząd Skarbowy w Mielcu

Działając na podstawie art. 14a § 1 i § 4 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 21 ust. pkt 40 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mielcu, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25.01.2006 r. (…) o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, postanawia uznać, że przedstawione we wniosku stanowisko dotyczące zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych wypłacanych przez Urząd Gminy świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, którymi są stypendia szkolne i zasiłki szkolne przysługujące uczniom na podstawie wydanej decyzji administracyjnej, oraz braku obowiązku wystawienia informacji PIT-8S jest prawidłowe w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku.
W dniu 26.01.2006 r. wpłynął do tut. organu wniosek w sprawie udzielenia pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wniosek został uzupełniony pismem, które wpłynęło w dniu 2.02.2006 r. Zgodnie z przedstawionym stanem faktycznym Urząd Gminy wypłaca ze środków budżetu państwa świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, którymi są stypendia szkolne i zasiłki szkolne przysługujące uczniom na podstawie art. 90b znowelizowanej ustawy z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 281, poz. 2781). Ponadto Rada Gminy, na podstawie art. 90f ww. ustawy o systemie oświaty, uchwaliła regulamin udzielania powyższej pomocy materialnej, zgodnie z którym wypełniana jest procedura przyznania stypendiów i zasiłków szkolnych. Gmina realizuje ten program pomocy stypendialnej, który w swoim założeniu ma na celu pomoc uczniom w dostępie do edukacji, wyrównywania szans edukacyjnych pomimo niekorzystnej sytuacji finansowej. W związku z powyższym Urząd Gminy ma wątpliwość czy świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, którymi są stypendia i zasiłki szkolne przysługujące uczniom na podstawie art. 90b ww. ustawy o systemie oświaty wolne będą na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40, czy na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40b ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz czy Urząd Gminy ma obowiązek wystawienia informacji o wysokości wypłaconego stypendium (PIT-8S). Urząd Gminy stoi na stanowisku, że świadczenia te powinny podlegać zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie ma obowiązku wystawienia informacji (PIT-8S).
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mielcu, po zapoznaniu się z przedstawionym stanem faktycznym, wyjaśnia:
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 40 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 40b ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są stypendia dla uczniów i studentów, których wysokość i zasady udzielania zostały określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, oraz stypendia dla uczniów i studentów przyznane przez organizacje, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na podstawie regulaminów zatwierdzonych przez organy statutowe udostępnianych do publicznej wiadomości za pomocą Internetu, środków masowego przekazu lub wykładanych (wywieszanych) dla zainteresowanych w pomieszczeniach ogólnie dostępnych – do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 380 zł, z zastrzeżeniem ust. 10, zgodnie z którym zwolnienie to stosuje się, jeżeli podatnik przed pierwszą wypłatą świadczenia złoży płatnikowi oświadczenie według ustalonego wzoru, że nie uzyskuje równocześnie innych dochodów podlegających opodatkowaniu, z wyjątkiem renty rodzinnej oraz dochodów określonych w art. 28 – 30 oraz w art. 30a i 30b. Następnie zgodnie z art. 35 ust. 10 płatnicy stypendiów, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt. 40b, są obowiązani w terminie do końca lutego roku następnego po roku podatkowym sporządzić informację o wysokości wypłaconego stypendium, według ustalonego wzoru i przekazać ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika.
Z przepisów powyższych wynika, że świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, jeżeli pochodzą ze środków budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni przyznawanych na podstawie przepisów o systemie oświaty są objęte całkowitym zwolnieniem, bez względu na wysokość tego świadczenia, zgodnie z brzmieniem art. 21 ust. 1 pkt. 40 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast częściowym zwolnieniem objęte są stypendia przyznawane uczniom i studentom przez rady gmin, powiatów, przez sejmiki samorządowe oraz przez organizacje pozarządowe np.: fundacje, stowarzyszenia, a także przez organizacje kościołów i związków wyznaniowych, jeżeli ich cele statutowe obejmują działalność pożytku publicznego zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 40b ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Warunkiem zwolnienia z podatku stypendiów przyznawanych przez jednostki, o których mowa wyżej jest to, by regulamin ich przyznawania był ustalony przez – odpowiednio – radę gminy, powiatu, sejmik samorządowy. Z kolei regulamin stypendiów przyznawanych przez organizacje pozarządowe oraz organizacje i jednostki kościelne musi być zatwierdzony przez ich organy statutowe. Warunkiem jest również, by regulamin przyznawania stypendiów był podany do publicznej wiadomości za pomocą Internetu, środków masowego przekazu lub informacji dla zainteresowanych wykładanych (wywieszanych) w pomieszczeniach ogólnodostępnych.
Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że wypłacane przez Gminę świadczenia pomocy materialnej dla uczniów spełniają warunki do korzystania ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych w pełnej wysokości na podstawie art. 21 ust. 1 pkt. 40 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie ma obowiązku wystawiania informacji o wysokości wypłaconego stypendium (PIT-8S).

Czy świadczenia w postaci zasiłku stałego, zasiłku okresowego i celowego oraz dodatku mieszkaniowego z MOPS a także w postaci zwrotu poniesionych kosztów z Komitetu Pomocy Społecznej podlegają zwolnieniu od podatku dochodowego?

Sygnatura: PDFN II/415-36/06/DW

Data: 2006-08-11

Urząd Skarbowy w Sosnowcu

POSTANOWIENIE

Na podstawie art. 14a § 1 i § 4 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) Naczelnik Urzędu Skarbowego w …… stwierdza, iż stanowisko Pana …….. , zamieszkałego w …….. przedstawione we wniosku z dnia 23.05.2006 r. (wpływ do tut. organu podatkowego w dniu 25.05.2006 r.), uzupełnionym w dniu 04.08.2006 r., o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej uznania za dochód oraz zwolnienia od podatku dochodowego kwot nw. świadczeń:
– zasiłku stałego,
– zasiłku okresowego,
– zasiłku celowego,
– dodatku mieszkaniowego,
– zwrotu poniesionych kosztów z Komitetu Pomocy Społecznej,

jest prawidłowe.

UZASADNIENIE

W dniu 25.05.2006 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w ……….. wpłynął wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego.
W dniu 04.08.2006 r. podatnik uzupełnił stan faktyczny w sprawie. Jak stanowi art. 14a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa stosownie do swojej właściwości naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celnego lub wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa na pisemny wniosek podatnika, płatnika lub inkasenta mają obowiązek udzielić pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w ich indywidualnych sprawach, w których nie toczy się postępowanie podatkowe lub kontrola podatkowa albo postępowanie przed sądem administracyjnym. W myśl art. 14a § 4 cytowanej ustawy, udzielenie interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego, o której mowa w § 1, następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.
Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że podatnik będąc osobą fizyczną otrzymuje świadczenia w postaci zasiłku stałego, zasiłku okresowego i celowego oraz dodatku mieszkaniowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a także w postaci zwrotu poniesionych kosztów z Komitetu Pomocy Społecznej (zwrot ów jest dokonywany w ramach realizacji przez Polski Komitet Pomocy Społecznej zadania z zakresu pomocy społecznej zleconego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej na podstawie ustawy o pomocy społecznej).
Ponadto podatnik zawarł we wniosku informację, iż kwoty zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w ……. ma „wliczane jako dochód a dodatek mieszkaniowy odliczany z zasiłku stałego”.
Na gruncie przedstawionego stanu faktycznego podatnik sformułował stanowisko, zgodnie z którym ww. świadczenia stanowią dochód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie podlegają opodatkowaniu jako przychód zwolniony od podatku.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52 i 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
W myśl art. 21 ust. 1 pkt 79 cytowanej ustawy wolne od podatku dochodowego są świadczenia z pomocy społecznej. Kwestie związane z przyznawaniem świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast stosownie do art. 2 ust. 2 tejże ustawy pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.
Zasady zlecania realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej określone zostały w art. 25 ww. ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż organy administracji rządowej i samorządowej, zwane dalej „organami”, mogą zlecać realizację zadania z zakresu pomocy społecznej, udzielając dotacji na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zleconego zadania organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność w zakresie pomocy społecznej, oraz osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym działającym na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności w zakresie pomocy społecznej.
W związku z powyższym należy uznać, że wymienione w art. 36 ww. ustawy o pomocy społecznej świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, zasiłku okresowego i zasiłku celowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jak też zwrot poniesionych kosztów z Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, na podstawie umowy zawartej z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej, mimo że stanowią dochód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowego od osób fizycznych, to podlegają zwolnieniu od podatku dochodowego na podstawie ww. art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Natomiast jeśli chodzi o kwoty otrzymywanego dodatku mieszkaniowego, to stosownie do zapisu art. 21 ust. 1 pkt 97 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku są dodatki mieszkaniowe i ryczałty na zakup opału, przyznane na podstawie odrębnych przepisów o dodatkach mieszkaniowych.
A zatem, podobnie jak w przypadku ww. świadczeń z pomocy społecznej, kwoty otrzymywanego dodatku mieszkaniowego będą stanowiły dla podatnika dochód, jednak dochód ten jest wolny od podatku dochodowego na podstawie ww. art. 21 ust. 1 pkt 97 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Mając powyższe na uwadze Naczelnik Urzędu Skarbowego w …….. postanowił jak w sentencji.
Jednocześnie, nawiązując do zawartej we wniosku informacji, iż kwoty zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w ………. podatnik ma „wliczane jako dochód a dodatek mieszkaniowy odliczany z zasiłku stałego”, tut. organ podatkowy informuje, że niniejsza interpretacja dotyczy wyłącznie kwestii związanych z kwalifikacją wymienionych przez podatnika świadczeń jako dochodów w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i pozostaje bez wpływu na uznanie tych świadczeń za dochody dla ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej na gruncie odrębnych przepisów.
Niniejsze postanowienie zostało wydane, na mocy art. 143 ww. Ordynacji podatkowej, z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w ……….

Pouczenie
Zgodnie z art. 14a § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, niniejsza interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz stanu prawnego obowiązującego w dniu sporządzenia wniosku. Zgodnie z art. 14b § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, interpretacja nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, wiąże natomiast właściwe dla wnioskodawcy organy podatkowe i organy kontroli skarbowej do czasu jej zmiany lub uchylenia. Na postanowienie zawierające interpretację służy zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (adres do korespondencji: Izba Skarbowa w Katowicach Ośrodek Zamiejscowy w Bielsku – Białej, 43-300 Bielsko-Biała ul. Traugutta 2a) za pośrednictwem tut. organu podatkowego w terminie 7 dni od daty doręczenia powyższego postanowienia (art. 236 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej).Zażalenie powinno zawierać zarzuty przeciw postanowieniu, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem zażalenia oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 09.09.2000 r. o opłacie skarbowej (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2532 ze zm.) wniesione zażalenie winno zawierać znaki opłaty skarbowej w wys. 5,00 zł.

Wyroki

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Sygnatura II SA/Gd 892/98
Data wydania 2000-03-29

Skład orzekający:
Majewska Adelajda
Orłowska Anna
Zientara Wacław /sprawozdawca/

Akty prawne powołane w orzeczeniu:
Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 art. 36 ust. 1
Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm. art. 86

Przedmiot:
Pomoc społeczna
Dowodowe postępowanie

TEZY

Jeśli w sprawie z zakresu pomocy społecznej szczególny dowód w postaci wywiadu środowiskowego nie wyjaśnia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, wówczas poprzez art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ należy wykorzystać środki dowodowe przewidziane kodeksem postępowania administracyjnego, nie wyłączając ostatecznego dowodu jakim jest przesłuchanie strony.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Małgorzaty P. na decyzję Wojewody B. z dnia 1 kwietnia 1998 r. (…) w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję.

UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją Wojewoda B. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia 3 marca 1998 r. (…), którą odmówiono Małgorzacie P. przyznania zasiłku stałego.

Wojewoda, w ślad za organem I instancji nie kwestionował, że adresatka decyzji i zarazem odwołująca, jest osobą opisaną w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /ówczesny t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej/, ale tak samo jak organ I instancji stał na stanowisku, że w sprawie zaszły warunki przewidziane w art. 1 ust. 3 tej ustawy.

Miało to wynikać z faktu, iż ubiegająca się o pomoc nie zamieszkuje w lokalu, w którym jest zameldowana na pobyt stały. W lokalu tym przebywa jej siostra z dwojgiem dzieci. Ona zaś z córką Ewą, urodzoną 12 czerwca 1997 r. zamieszkała u ojca dziecka i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Okoliczność wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z ojcem dziecka – Mateuszem W. ustalono na podstawie jego oświadczenia z 23 lutego 1997 r. Z kolei zaś na podstawie nie określonej bliżej notatki informacyjnej ustalono, że dochody rodziny przekraczają poziom uprawniający do przyznania zasiłku stałego.

Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji zwracał uwagę na treść art. 45 ustawa o pomocy społecznej i stwierdził, iż przepis ten wraz z cytowanym art. 1 ust. 3 nakładał na wnioskodawczynię obowiązek współdziałania z organem I instancji w zbieraniu materiału umożliwiającego ocenę sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni. Ta z obowiązku tego nie wywiązywała się, a nawet przeciwnie, utrudniała postępowanie dowodowe poprzez odmowę przedstawienia dowodów dokumentujących dochody konkubina.

Małgorzata P. w skardze do sądu administracyjnego powtarzała swe twierdzenia jakie zgłaszała w toku całego postępowania administracyjnego – począwszy od wniosku o przyznanie zasiłku stałego, jaki złożyła 20 listopada 1997 r.

Pomijając niesporne w sprawie okoliczności – brak własnych dochodów i konieczność sprawowania opieki nad córką Ewą, której stan zdrowia daje uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego – /art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych – Dz.U. 1995 nr 4 poz. 17 ze zm./ – skarżąca twierdziła, iż ustalenia organów obu instancji co do jej sytuacji życiowej nie mają w niczym oparcia.

Od grudnia 1997 r. bowiem nikt z pracowników socjalnych organu I instancji nie kontaktował się z nią, ani nie próbował przeprowadzić z nią wywiadu środowiskowego.

W dwu dalszych pismach procesowych /z dnia 20 czerwca 1998 r. i 17 marca 2000 r./ skarżąca przyznawała, iż sporny zasiłek, a także zasiłki rodzinny i pielęgnacyjny, zostały jej przyznane z dniem 1 czerwca 1998 r. decyzjami organu I instancji z 5 i 8 czerwca 1998 r. Decyzje te jednak nie zaspokajają jej roszczeń, bowiem w okresie od dnia złożenia wniosku, do dnia przyznania jej zasiłku, nie miała środków do życia, utrzymywała się za środki pożyczone od osób fizycznych i dotąd pożyczki te spłaca.

Wojewoda w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie w tym wyjaśniono nadto podstawę do przyznania zasiłku z dniem 1 czerwca 1998 r. Miało nią być zaprzestanie zamieszkiwania z konkubinem.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, albowiem zaskarżona decyzja zapadła z takim naruszeniem przepisów prawa procesowego, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań Sądu podkreślić należy, iż zasiłek stały zgodnie z konstrukcją art. 27 ustawy o pomocy społecznej nie jest świadczeniem uznaniowym i przysługuje z chwilą zaistnienia warunków opisanych w tym przepisie, przy braku negatywnej przesłanki z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Stąd fakt, że w później wszczętym postępowaniu skarżąca uzyskała sporny zasiłek począwszy od 1 czerwca 1998 r. staje się bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia w sprawie.

Późniejsze jednak przyznanie zasiłku ma istotne, choć pośrednie znaczenie dla oceny ustaleń organów w sprawie, w której zapadła zaskarżona decyzja. Wynika z tego bowiem, iż jedyną przeszkodą do wcześniejszego uwzględnienia żądania skarżącej było jej zamieszkiwanie /a właściwie pobyt/ w lokalu, w którym mieszka ojciec jej dziecka.

Fakt ten dla organów obu instancji stanowił przesłankę do uznania, że Małgorzata P. i Mateusz W. wraz ze wspólnym dzieckiem oraz z dwojgiem dzieci Mateusza W. są rodziną w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej Z kolei zaś odmowa złożenia oświadczenia o dochodach przez Mateusza W. miała uzasadniać negatywną w stosunku do wniosku decyzję.

Na marginesie można tylko zauważyć, że w stanie ustalonym w zaskarżonej decyzji, decyzja odmowna winna szukać swej podstawy w art. 43 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a nie w art. 1 ust. 3 i art. 45 regulujących inne obowiązki osób, już korzystających z pomocy społecznej.

Wracając jednak do zasadniczej i spornej w sprawie kwestii stwierdzić trzeba brak dostatecznego wyjaśnienia, czy Małgorzata P. i Mateusz W. w okresie od 19 listopada 1998 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji byli osobami pozostającymi w faktycznym związku, wspólnie zamieszkującymi i wspólnie gospodarującymi.

Zaskarżona decyzja zapadła po ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji. Było to wynikiem uprzedniej decyzji Wojewody z dnia 30 stycznia 1998 r. uchylającej na skutek uwzględnienia odwołania Małgorzaty P. pierwszą decyzję Kierownika MGOPS odmawiającą przyznania zasiłku stałego. Wówczas Wojewoda uznał, że ponowne rozpoznanie sprawy przez organ I instancji jest konieczne wobec niewyjaśnienia charakteru wspólnego zamieszkiwania wnioskodawczyni z Mateuszem W.

W toku ponownego rozpoznania pracownicy socjalni przeprowadzili w mieszkaniu Mateusza W. rozmowę z Małgorzatą P. Ta wyjaśniła im, że istniejące konflikty z Mateuszem W. spowodowane są brakiem po jej stronie jakichkolwiek dochodów /”chodzi o pieniądze”/ i złożyła pisemne oświadczenie o następującej treści „przebywam tymczasowo u ojca dziecka dlatego, że córka poważnie choruje, tylko on się nami zaopiekował (…) nie posiadam żadnych środków na własne utrzymanie”.

Mateusz W. w piśmie z dnia 23 lutego 1998 r. nazwał Małgorzatę P. lokatorem i stwierdził, iż nie ma obowiązku utrzymywania jej, z obowiązków zaś wobec dziecka wywiązuje się /z innych materiałów w sprawie wynika, iż dobrowolnie płaci alimenty na dziecko w wysokości 150 zł miesięcznie/. W dniu 25 lutego 1998r w siedzibie organu złożył oświadczenie o odmowie przedstawienia dokumentów na okoliczność własnych dochodów i dochodów pozostałych członków rodziny /dzieci/.

Na tle tak zebranego materiału, w tym i wywiadu środowiskowego z dnia 20 listopada 1997 r., nie sposób ustalić, czy pobyt Małgorzaty P. w mieszkaniu Mateusza W. czynił uzasadnionym przypisanie tym osobom wraz z dziećmi przymiotu rodziny w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Celem tego przepisu jest, gdy uwzględni się dwa dalsze jego punkty /pkt 2 i 2a/ między innymi wyeliminowanie przypadków kierowania pomocy do osób osobiście pozbawionych dochodu, lecz żyjących w rodzinie, której członkowie uzyskują dochody przekraczające poziom określony w art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodzić się trzeba, że instytucja rodziny funkcjonująca tylko w obrębie przepisów o pomocy społecznej nie jest określona w sposób ostry, skoro do członków rodziny włącza osoby niespokrewnione pozostające w faktycznym związku. Taka konstrukcja prawna, podyktowana względami celowościowymi nie tylko nie podlega ocenie Sądu i nie jest sprzeczna z zasadami konstytucyjnymi, ale i zasługuje, z przyczyn wcześniej przytoczonych na społeczną akceptację. Jednocześnie jednak nakłada na organy pomocy społecznej szczególne obowiązki w zakresie postępowania wyjaśniającego.

Opisany w art. 2a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej związek osób niespokrewnionych odpowiada językowemu znaczeniu słowa – konkubinat. Wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie w istocie bowiem oznacza to samo co w słownikowych określeniach ujmowane jest jako trwałe pożycie.

Elementem składającym się na trwałość zawsze będzie zamiar nie określonego w czasie pożycia.

Zatem tylko ustalenie zamiaru pozwala rozdzielić wspólny pobyt dwojga ludzi przeciwnej płci od konkubinatu, który ustawa o pomocy społecznej traktuje jako rodzinę. Dla wyjaśnienia charakteru wspólnego pożycia z zasady nie będzie wystarczał szczególny dowód przewidziany w ustawie, jakim jest wywiad środowiskowy. Wkroczyć trzeba bowiem w najbardziej intymną sferę życia człowieka, a wówczas praktycznie jedynym przydatnym środkiem dowodowym stają się zeznania osoby ubiegającej się o pomoc.

Zresztą tak stanowią przepisy prawa.

Jeśli w sprawie z zakresu pomocy społecznej szczególny dowód w postaci wywiadu środowiskowego nie wyjaśnia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, wówczas poprzez art. 36 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należy wykorzystać środki dowodowe przewidziane kodeksem postępowania administracyjnego, nie wyłączając ostatecznego dowodu jakim jest przesłuchanie strony /art. 86 Kpa/.

W tej konkretnej sprawie obok przesłuchania skarżącej w trybie art. 86 Kpa uzasadnione będzie przesłuchanie Mateusza W. jako świadka.

Dopiero bowiem na tle zeznań tych osób będzie możliwa ocena wszystkich innych okoliczności sprawy zewnętrznie sugerujących istnienie konkubinatu. W każdym razie nie można, jak to zrobił organ odwoławczy, wyciągać wniosków w tym przedmiocie z notatki urzędowej pracownika socjalnego z rozmowy przeprowadzonej z Mateuszem W. /”jednoznacznie nie zaprzeczył, że prowadzą wspólnie (…) gospodarstwo domowe”/.

Z przytoczonych względów zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie zbierania danych dotyczących zdrowia wnioskodawcy w wywiadzie środowiskowym

Sygnatura: II SA 401/00

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2001 r.

Ośrodek pomocy społecznej przyznający świadczenia warunkowane stanem zdrowia wnioskodawcy ma prawo zbierać /przetwarzać/ informacje dotyczące jego zdrowia.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Danuty M. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie ochrony danych osobowych – oddala skargę.

Uzasadnienie:

Skarżąca do 1 grudnia 1997 r. korzystała ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej Urzędu Gminy w W. W toku rozpoznawania wniosku o przyznanie zasiłku okresowego Ośrodek Pomocy Społecznej dokonał ustaleń dotyczących stanu jej zdrowia uzyskując zaświadczenie lekarskie z Przychodni Rejonowej i Poradni Zdrowia Psychicznego w W. Z braku współdziałania skarżącej z pomocnikami socjalnymi i dokonanej odmowy podjęcia pracy, Ośrodek Pomocy Społecznej odmówił przyznania tego zasiłku, a jego decyzja była oceniana w postępowaniu odwoławczym i przed NSA.

Skarżąca wystąpiła do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą na niezgodne z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanie jej danych osobowych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w (…).

Generalny Inspektor decyzją z 10 stycznia 2000 r., wydaną w trybie art. 127 par. 3 Kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję z 23 listopada 1999 r. odmawiającą uwzględnienia wniosku skarżącej o nakazanie zaprzestania przetwarzania przez Ośrodek Pomocy Społecznej danych o stanie jej zdrowia. W uzasadnieniu decyzji posłużono się m.in. następującą argumentacją:

(…) Informacje o stanie zdrowia są danymi chronionymi przez ustawę o ochronie danych osobowych. Ich przetwarzanie jest dopuszczalne jedynie w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 27 ust. 2 ustawy, m.in. gdy przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą i stwarza pełne gwarancje ich ochrony.

Ośrodek Pomocy Społecznej jest uprawniony do zbierania informacji o osobie ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej, w tym danych o jej stanie zdrowia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ do postępowania w sprawie świadczeń pomocy społecznej stosuje się przepisy Kpa ze zm. wynikającymi z tej ustawy. Warunki udzielania takiej pomocy zostały określone m.in. w art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 na zasadach określonych w ustawie, pomocy udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu długotrwałej choroby. Z kolei przepis art. 31 ust. 1 powyższej ustawy uzależnia przyznanie zasiłku okresowego z pomocy społecznej m.in. od długotrwałej choroby, czy też braku możliwości zatrudnienia.

Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem przyznania renty socjalnej, wymaga przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego /rodzinnego/, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego /Dz.U. nr 93 poz. 570 ze zm./. Wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny. Zgodnie z par. 2 rozporządzenia w toku wywiadu ustala się sytuację osobistą i majątkową osoby lub rodziny ubiegającej się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz powody ubiegania się o te świadczenia.

Podstawę do przetwarzania danych o stanie zdrowia stanowią również przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego /Dz.U. nr 111 poz. 535 ze zm./. W świetle art. 50 ust. 1 tej ustawy osoby wykonujące czynności wynikające z tej ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności. Od obowiązku zachowania tajemnicy osoby te są zwolnione w stosunku do osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie w jakim jest to niezbędne. Problem rzetelności wystawionego zaświadczenia, trafności postawionej diagnozy nie leży w zakresie kompetencji Generalnego Inspektora.

Z powyższego wynika, że Ośrodek Pomocy Społecznej dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania musi podejmować określone w przepisach czynności, również z własnej inicjatywy, mające na celu ustalenie prawa danej osoby do otrzymania pomocy społecznej i jej wysokości. Jeżeli prawo uzależnia udzielenie pomocy od stanu zdrowia, a tak stanowi ustawa o pomocy społecznej, to Ośrodek Pomocy Społecznej musi zebrać informacje na ten temat, aby stwierdzić, czy dana osoba spełnia ustawowe wymogi uprawniające ją do uzyskania takiej pomocy. Zbierając dane osobowe Ośrodek Pomocy Społecznej działa zatem na podstawie przepisów prawa. Osoba składająca wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej może więc otrzymać pomoc w przypadku zaistnienia przesłanek opisanych w ustawie, takich jak np. długotrwała choroba czy też uzyskiwanie odpowiednich dochodów. Okoliczności te muszą zostać udowodnione na zasadach określonych w przepisach Kpa, np. w przypadku stanu zdrowia poprzez przedstawienie zaświadczenia lekarskiego o odpowiedniej treści.

Przekazanie zebranych informacji i akt wojewodzie i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wskutek wniesienia odwołania i skargi podlega pod przepisy procedur administracyjnych, które jako przepisy szczegółowe regulują postępowanie w tym zakresie.

Skarżąca zarzuca zaskarżonej decyzji uchybienia formalne polegające na pominięciu przepisów prawa materialnego zezwalających w jej sprawie Ośrodek Pomocy Społecznej na przetwarzanie jej danych osobowych. W ocenie Generalnego Inspektora powyższe uchybienie decyzji organu I instancji nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż sama sentencja była słuszna i znajduje oparcie w obowiązującym stanie prawnym.

W skardze do NSA skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem i uzasadnieniem decyzji. W obszernych wywodach dowodziła, że dane dotyczące jej stanu zdrowia są przede wszystkim nieprawdziwe dlatego, że nie ma odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przypisywane jej dolegliwości zdrowotne. Opinie o stanie zdrowia wydano bez udziału lekarza internisty. Również przy sporządzaniu wywiadu środowiskowego jego część poświęcona stanowi zdrowia nie określa podstaw i źródeł dokonanych ustaleń. Bezpodstawne są też stwierdzenia Ośrodka Pomocy Społecznej o braku zainteresowania z jej strony podjęciem pracy. Zdaniem skarżącej Generalny Inspektor powinien w tej sprawie zastosować przepisy ustawy o ochronie danych osobowych i nakazać zaprzestanie przetwarzania danych osobowych o stanie jej zdrowia. (…).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obawy skarżącej, dotyczące niezgodnego z prawem przetwarzania jej danych osobowych, okazały się bezpodstawne. Generalny Inspektor w ostatnich dwóch decyzjach przedstawił obszerne motywy, łącząc wzorowo wnikliwość ocen ze specyficzną naturą danych o stanie zdrowia obywatela eksponowaną w art. 27 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych i art. 50 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Aby nie powtarzać argumentacji podanej w sposób wyczerpujący przez Generalnego Inspektora, sąd ograniczył się tylko do zaznaczenia najważniejszych wniosków.

Przede wszystkim do rozpoznawanej sprawy mają zastosowanie przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, gdyż jej art. 7 pkt 2 przez przetwarzanie danych rozumie nie tylko ich zbieranie, lecz także przechowywanie i udostępnianie, co następowało już po jej wejściu w życie. Ponadto Generalny Inspektor, jak to eksponowano w jego decyzjach, nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, służb czy sądów, których orzeczenia podlegają ocenom w toku instancji czy w inny sposób określony odpowiednimi procedurami.

Stosownie do art. 2, art. 3, art. 31 i art. 36 ustawy o pomocy społecznej Ośrodek Pomocy Społecznej nie tylko mógł, lecz był zobowiązany do zebrania informacji o stanie zdrowia skarżącej na potrzeby rozpoznawanej sprawy o przyznanie jej zasiłku okresowego, posługując się znanymi Kpa środkami dowodowymi i wykorzystując, dopuszczony w takiej sytuacji przepisami powołanego rozporządzenia z dnia 24 lipca 1997 r., wywiad środowiskowy. Prawidłowość dokonanych ustaleń i legalność wydanych orzeczeń była oceniana w postępowaniu odwoławczym i sądowym wskutek czynności procesowych skarżącej. W świetle tych ocen nie było podstaw do uznania skarżącej za osobę niezdolną do pracy i przyznania zasiłku okresowego, wskutek czego odmienna ich interpretacja, eksponowana w skardze, nie jest uzasadniona.

Sąd wreszcie, za zgodą stron, zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o nadesłanie pełnych akt sprawy dotyczącej skarżącej i sprawdził, czy są w nich dowody bądź informacje świadczące o ich udostępnieniu podmiotom do tego nieuprawnionym.

Okazało się, że wykorzystywano je tylko w postępowaniach odwoławczych i nadzorczych /przez wojewodę/, przez organy Prokuratury i Naczelny Sąd Administracyjny – zawsze w ramach stosownych procedur. Nie było więc dotychczas powodów uzasadniających skorzystanie przez Generalnego Inspektora z przysługujących mu uprawnień zapewniających realizację przepisów ustawy o ochronie danych osobowych.